MAKALE

Bir konuda bilgi verirken veya bir ger癟ei savunurken,t羹rl羹 kan覺tlardan faydalanan,bunlar覺 bilimsel bi癟imde inceleyen gazete ve dergi yaz覺lar覺na makale denir. Makaleler her konuda yaz覺labilir.
Makale t羹r羹, edebiyat覺m覺za Tanzimat d繹neminde gazete ile birlikte Bat覺’dan giren bir t羹rd羹r. D羹羹nce yaz覺lar覺 i癟inde en a覺rbal覺 ve en zor olan t羹r makaledir. Makalenin amac覺 bilgi vermektir ama bu bilgi ansiklopedik bilgilerden 癟ok farkl覺d覺r. Ansiklopedik bilgide,tan覺tma,a癟覺klama,s覺ralama ve kendiliinden kesinlemi olma 繹zellikleri vard覺r. Oysa makalede kiilik sezinleten bir anlat覺m,bir yorum ve inand覺rma eilimi,bir ama癟 vard覺r.
Bilim ve k羹lt羹r alan覺nda yaz覺lan makaleler,s覺n覺rl覺 bir k羹lt羹r kesimine ulamay覺 ama癟lad覺覺ndan bu makalelerde daha bilimsel bir dil kullan覺l覺r.
Gazete ve dergilerdeki makalelerse,geni halk kitlelerine ulamay覺 ama癟lad覺覺ndan yazar,dilini daha a癟覺k,daha pop羹ler ve daha anla覺l覺r bir d羹zeyde tutar,繹zel terimler kullanmaktan ka癟覺n覺r.

FIKRA ( KE YAZISI)

Gazete ve dergilerde yay覺mlanan g羹ncel,siyasal,toplumsal sorunlar覺 ele alan yaz覺lard覺r.G羹lmece nitelikli f覺kralar da olmakla birlikte yaz覺l覺 kompozisyon t羹r羹 olarak f覺kra,d羹羹nsel a覺rl覺kl覺 k覺sa yaz覺lard覺r.
F覺kralarda siyasal ve toplumsal olaylar ele al覺n覺rken belgelere,kan覺tlara,a覺r覺 ayr覺nt覺lara yer verilmez.Makaleler gibi iddial覺 ve ispatlay覺c覺 y繹n羹 a覺rl覺kl覺 deildir.F覺kra yazar覺,geni kitlelere seslendii i癟in dili kolay anla覺l覺r bir dil olmal覺d覺r.Her konuda f覺kra yaz覺labilir.

DENEME

Edebi t羹rlerin t羹m羹 gibi deneme i癟in de bir tan覺m vermek 癟ok g羹癟t羹r.Deneme g羹n羹m羹zde hemen b羹t羹n yaz覺 t羹rlerine doru yay覺lma g繹stermektedir. Bu t羹rler i癟inde en 癟ok eletiriyle bir arada an覺ld覺覺 g繹r羹lmektedir.Ancak burada s繹z konusu olan daha 癟ok izlenimsel eletiridir.
Deneme i癟in bir tan覺m yapmak gerekirse unlar覺 s繹yleyebiliriz:
Deneme;bir yazar覺n,herhangi bir konu 羹zerinde,繹zel g繹r羹 ve d羹羹ncelerini hi癟bir iddiaya yer vermeden,kesin yarg覺lara varmadan anlatt覺覺 yaz覺 t羹r羹d羹r.
Bat覺 edebiyat覺nda essai (ese ) ad覺 verilen deneme konular覺 genellikle edebiyat,sanat,bilim,felsefe…vb.dir. zellikle Frans覺z edebiyat覺nda Montaigne,襤ngiliz edebiyat覺nda Bacon en tan覺nm覺 deneme yazarlar覺d覺r.
Denemede bir konu s覺n覺rl覺l覺覺,belli bir bi癟im yoktur.Yazar,konu se癟mede tam bir 繹zg羹rl羹e sahiptir.Denemede yazar,kendi kendine konuur gibi bir anlat覺m rahatl覺覺 i癟indedir. Denemenin sonunda kesin bir yarg覺ya, bir sonuca varmak gayesi g羹d羹lmez.

ELET襤R襤

Bir eseri deerlendirme amac覺yla yaz覺lan yaz覺lara eletiri denir.Eletiride eserin yada sanat癟覺n覺n ger癟ek deerinin belirtilmesi ama癟lan覺r.
Eletirmeci,bir sanat eserinin ger癟ek deerini,繹z羹n羹 yap覺l覺覺n覺,deerli-deersiz yanlar覺n覺 ortaya koyar.Eletirmecinin g繹revi g羹zellik yaratmak deil,yarat覺lm覺 g羹zellii yarg覺lamak,okurlara tan覺tmakt覺r.
Eletiriler;okura d繹n羹k eletiri,topluma d繹n羹k eletiri,sanat癟覺ya d繹n羹k eletiri,yap覺ta d繹n羹k eletiri… olmak 羹zere t羹rlere ayr覺l覺r.

襤NCELEME

Bir eserin,bir sorunun,bir olay覺n 繹zelliklerini,en ince ayr覺nt覺lar覺n覺 arat覺rarak g繹z 繹n羹ne seren yaz覺 t羹rlerine inceleme denir.Her obje bir inceleme konusu olabilir.Ama konumuz kompozisyon olduu i癟in biz yaln覺z bu anlamda inceleme yaz覺lar覺 羹zerinde duraca覺z.
襤nceleme,ister s繹zl羹,ister yaz覺l覺 olsun,bir tart覺ma nitelii ta覺r.
襤nceleme yaz覺lar覺 yazar覺n teknik ve 羹slubuna g繹re dier t羹rlerin 繹zelliklerini de g繹sterir; buna g繹re kimi yerde makale,kimi yerde deneme,kimi yerde sohbet havas覺na b羹r羹n羹r.
襤nceleme yaz覺lar覺nda bir kolayl覺k olmak 羹zere u sorular覺 s覺ras覺yla sorarak 癟al覺mak,faydal覺 sonu癟lar verecektir:
a. Ne? ( Bize eserin ve sorunun konusunu verir. )
b. Ni癟in? ( Eserin yaz覺lma amac覺n覺, ana fikrini, temas覺n覺 buldurur. )
c. Nas覺l? ( Eserin y繹ntemini kavrat覺r. )
d. Nerede? ( Yer,dekor. )
e. Kim? ( Kiileri verir. )
f. Ne zaman? ( iin s羹resini belirtir. )
襤nceleme Plan覺 :
A. Eserin D覺 襤ncelemesi:
Eserin ad覺
Yazar覺,癟evireni
Bas覺ld覺覺 matbaa ve bas覺l覺 tarihi
Ka癟覺nc覺 bask覺 olduu
Sayfa say覺s覺,fiyat覺
Eserin boyutlar覺
B. Eserin 襤癟 襤ncelemesi :
Yazar覺 hakk覺nda bilgi
T羹r羹 hakk覺nda bilgi
zet
Eserdeki kiiler
Baroldekilerin k覺saca tan覺t覺m覺
Ana fikir
Dil ve anlat覺m
Deerlendirme ( kritik )

RAPOR

Rapor,arat覺rma ve inceleme esas覺na dayanan bir yaz覺 t羹r羹d羹r. Herhangi bir konuyla ilgili bilgi vermek,mesleki ve teknik bak覺mdan baz覺 noktalar覺 a癟覺klamak; g繹r羹,d羹羹nce ve 繹nerileri bildirmek gibi ama癟larla yaz覺l覺r.
G羹n羹m羹zde rapor, geni kapsaml覺 bir kelime olarak 癟ok 癟eitli alanlarda kar覺m覺za 癟覺kar. Doktor raporu, bilirkii raporu, polis raporu, m羹hendis raporu, m羹fetti raporu, deney raporu gibi 癟eitli isimlerle an覺lan raporlar覺 ; meslek ve i raporlar覺, arat覺rma ve inceleme raporlar覺 gibi k覺saca s覺n覺fland覺rabiliriz.
Her rapor t羹r羹n羹n kendine 繹zg羹 yaz覺l覺 kurallar覺 vard覺r. Genel esas, konunun iyi kavranmas覺 ve konu 羹zerinde yeterli bilginin bulunmas覺d覺r. Ancak, 癟ok iyi anla覺lan,ilgi duyulan ve bilgi sahibi olunan konularda rapor yaz覺labilir.
Salam bir rapor yazabilmek i癟in; raporun konusunu ilgilendiren kitaplar覺,dergileri,gazeteleri okumak,yetkili kimselerle konumak,g繹zlem yolundan faydalanmak,繹zel deneylerde bulunmak,faydalan覺lan kaynaklar覺 g繹stermek gerekir.

RPORTAJ

Herhangi bir konu yada sorunun deiik boyutlar覺yla ele al覺n覺p ilendii gazete ve dergi yaz覺lar覺d覺r. R繹portajc覺,yaln覺z g繹rd羹kleriyle, izlenimleriyle yetinmez. Konuyla ilgili derinlemesine arat覺rma ve inceleme yapar,ilgililerin bilgisine bavurur. R繹portajc覺n覺n amac覺, konuyu 癟arp覺tmadan belgesel olarak okuyucuya sunmak,okuyucuyu konunun i癟inde yaatmak,kamuoyunu ayd覺nlatmakt覺r.
R繹portaj, tek bir yaz覺 olabilecei gibi,ayn覺 konuda dizi yaz覺 da olabilir.

ANLATI TRLER襤
Edebi t羹rler yada sanatsal t羹rler de denilen bu t羹rlerin kesin kurallar覺,kesin tan覺mlar覺 yoktur. Her sanat eseri kendi kurallar覺n覺 getirir, b繹ylelikle de imdiye kadar sayd覺覺m覺z t羹rlerden ayr覺l覺r. Bir baka ifadeyle, her sanat eseri tektir,yarat覺c覺s覺n覺n 繹zg羹n bir 羹r羹n羹d羹r. Sanat eserine bu a癟覺dan bak覺ld覺覺nda, genellemelere s覺d覺r覺lamaz. Bu y羹zden anlat覺 t羹rlerini 癟ok kal覺n 癟izgilerle ele ald覺k. Ayr覺ca bunlar覺n hepsini s覺ralamak yerine,yayg覺n olan birka癟覺na deinmekle yetineceiz. Bunlar hikaye ve romand覺r.

H襤KAYE VE ROMAN

Her iki t羹r羹n geleneksel tan覺m覺nda birleilen nokta, olmu yada olmas覺 m羹mk羹n bulunan olaylar覺 anlatan t羹rler olular覺d覺r. Bunu, ger癟ek yada hayal edilmi bir evrene ait ger癟eklik duygusunu uyand覺ran olaylar覺n anlat覺m覺d覺r,diye geniletebiliriz. Hikaye ve roman tan覺mlar覺nda bu ortak noktadan sonra, iki t羹r羹 birbirinden ay覺ran 繹zellikler k覺saca 繹yle s覺ralanabilir :
a. Romanlar uzun, hikayeler k覺sa anlat覺 t羹rleridir.
b. Romanlarda kiiler ( karakterler ) 癟ok, hikayelerde azd覺r.
c. Romanlar geni bir zaman kesitinde ge癟erken, hikayelerde bu kesit dard覺r.
d. Romanlardaki karakterler genellikle 癟ok y繹nl羹, hikayelerdeki karakterler tek y繹nl羹d羹rler.
Ancak bu 繹zellikler bile hikaye ve roman覺 kesin 癟izgilerle birbirinden ay覺rmaya yetmez. Bu say覺lan 繹zellikler her iki t羹rde de bulunabilir.

YAZIMA TRLER襤

MEKTUP

Baka bir yerde bulunan kiiye yada kuruma bir bilgi iletmek amac覺yla yaz覺lan yaz覺lara mektup denir.
Mektubun dier yaz覺 t羹rlerinden ayr覺 bir 繹zellii vard覺r. Hereyden 繹nce; ba覺ms覺zd覺r,ufuklar覺 alabildiine genitir,dar kal覺plar ve kurallar i癟inde tan覺mlanamaz. Konular覺 olduk癟a bol ve s覺n覺rs覺zd覺r. Doall覺覺n ve i癟tenliin en 癟ekici belgesidir. Elbette ki herkese ayn覺 i癟tenlikle mektup yaz覺lmaz. G繹nderdiimiz kii yada kurumla olan ilginin derecesine g繹re,mektubun hitap b繹l羹m羹nden,ama癟,hatta sonu癟 b繹l羹m羹ne kadar deien 羹slup 繹zellii vard覺r.
Mektup kiiliimizin bir aynas覺d覺r. Sayg覺m覺z,sevgimiz,karakterimiz,inanc覺m覺z,g繹r羹 ve d羹羹ncelerimiz hatta k羹lt羹r羹m羹z mektubumuza yans覺r.
Basit bir yaz覺 t羹r羹 gibi g繹r羹lmesine ramen mektubun da kendine 繹zg羹 bir d羹zeni,bir disiplini,bir plan覺 vard覺r.
Mektup Yazarken Nelere Dikkat Edilmelidir?
繚 Mektup yazarken kullanaca覺m覺z ka覺t ve zarf temiz olmal覺d覺r. Bu basit ayr覺nt覺 kar覺m覺zdakine verdiimiz deeri g繹sterir.
繚 Mektuptaki hitap,g繹ndereceimiz kii yada kurum g繹z 繹n羹nde bulundurularak se癟ilmelidir: Sevgili Kardeim, Can覺m Kardeim, Can覺m
繚 Babac覺覺m, Aziz Dostum, Sayg覺deer B羹y羹羹m, Say覺n Murat Bey, Say覺n Genel M羹d羹r…
繚 Mektupta daha sonra giri ve ama癟 b繹l羹m羹ne ge癟ilir. Bu b繹l羹mde mektubun ni癟in yaz覺ld覺覺 belirtilir.
繚 Sonu癟 b繹l羹m羹nde daha 癟ok klie s繹zlere yer verilerek, hoa gidici bir dilekle mektup bitirilir ; sevgi ve sayg覺lar sunar,esenlikler dilerim. gibi.
繚 fkeli anlarda kesinlikle mektup yaz覺lmamal覺d覺r.
繚 Mektupta kullan覺lan a覺r ve k覺r覺c覺 s繹zler, ileride pimanl覺a yol a癟abilir. Ancak, yaz覺n覺n kal覺c覺 etkisi nedeniyle, yaratt覺覺 k覺rg覺nl覺k t羹m羹yle unutulamaz.

繚 Mektup T羹rleri

Mektuplar, konular覺na ve yazanla yaz覺lan aras覺ndaki ilgiye g繹re 羹癟e ayr覺l覺r :
1. zel mektuplar
2. Resmi mektuplar
3. 襤 mektuplar覺

zel Mektuplar

Birbirine yak覺n, tan覺覺k insanlar ve e dost aras覺nda yaz覺lan mektuplard覺r.

Tebrikler

Bayramlarda, y覺lbalar覺nda veya mutlu bir olay dolay覺s覺yla kar覺 tarafa iyilik ve mutluluk dileklerinde bulunmak amac覺yla yaz覺lan k覺sa,繹z ve i癟ten mektuplard覺r. Bunlarda ka覺t yerine daha 癟ok bas覺l覺 kartlar kullan覺lmaktad覺r.

Telgraf

Mektubun gecikebilecei ivedi durumlarda bildirilmesi gereken istek, olay ve haberleri, k覺sa ve 繹z olarak anlatan bir mektup t羹r羹d羹r. Telgrafta az ve 繹z ifade 繹nemlidir.
禮 Alacak olan覺n ad覺,soyad覺 ve a癟覺k adresi yaz覺l覺r.
禮 Telgraf 癟ekmemize sebep olan konu,k覺sa ve 繹z olarak ifade belirtilir.
禮 Sa alt k繹eye g繹nderenin ad覺 ve soyad覺 yaz覺l覺r.
禮 Telgraf metninin alt覺na bir 癟izgi 癟ekilir. Bu 癟izginin alt覺na g繹nderenin adresi yaz覺l覺r. Bu bilgi,al覺c覺n覺n bulunmamas覺 durumunda telgraf覺n iadesi i癟in gereklidir. crete tabi deildir.
Telgraf,bug羹n kullan覺m alan覺 yok denecek kadar az kalm覺 bir yaz覺ma t羹r羹d羹r.

Resmi Mektuplar

Devlet dairelerinin kendi aralar覺nda veya kiilerle devler daireleri aras覺nda yaz覺lan mektuplard覺r. Bu t羹r mektuplarda, konunun uzunluuna g繹re tam veya yar覺m sayfa boyutunda 癟izgisiz,beyaz ka覺tlar kullan覺l覺r. Anlat覺m ciddi ve a覺rbal覺 olmal覺d覺r. Konu d覺覺nda ayr覺nt覺lara ve 繹zel isteklere yer verilmez. Konu en a癟覺k ve yal覺n bi癟imde ele al覺n覺r. st makam yetkilisi alt makamdakine yazd覺覺 yaz覺y覺 rica ederim, alt makamdaki 羹st makamdakine bilgilerinize sayg覺yla sunar覺m veya arz ederim eklinde bitirmelidir.
Resmi Yaz覺malarda Dikkat Edilecek Noktalar :
繚 Ka覺d覺n 羹st yan覺ndan iki santim aa覺da ve ortada olmak 羹zere yaz覺n覺n 癟覺kt覺覺 dairenin adresi bulunur.
繚 Sa 羹st k繹eye tarih konur.
繚 Yaz覺ya balamadan,hangi tarih ve say覺l覺 yaz覺ya cevap olarak yaz覺ld覺覺 belirtilir.
繚 Yaz覺n覺n ilk paragraf覺nda sorun veya konu ortaya konur.
繚 Gelime paragraflar覺nda,bizim konu hakk覺ndaki g繹r羹羹m羹z belirtilir,bizden istenilen bilgiler verilir.
繚 Sonu癟 b繹l羹m羹nde,yaz覺n覺n g繹nderildii makam覺n durumuna g繹re ( alt makam,羹st makam ) yaz覺,rica yada sunu bi癟imlerinden biriyle bitirilir.
繚 Resmi yaz覺y覺 tamamlayan evraklar,metnin sol alt k覺sm覺na,s覺ra numaras覺 verilerek belirtilir.
繚 Ka覺d覺n sol en alt k繹esine yaz覺y覺 daktilo edenle,konuyla ilgili b繹l羹m efinin ad ve soyadlar覺n覺n ilk harfleri yaz覺l覺r.

襤 Mektuplar覺

Ticaret ve end羹stri kurumlar覺n覺n birbirlerine ve kiilere, kiilerin bu kurumlara g繹nderdikleri mektuplara i mektubu denir. 襤yerleri bu mektuplarda, firma ismini ta覺yan bal覺kl覺 ( antetli ) beyaz ka覺tlar kullan覺rlar. Yaz覺da daktilo ( veya bilgisayar ) kullanmak yerlemi bir kurald覺r. 襤 mektuplar覺nda da konu k覺sa,繹z olarak a癟覺k ve yal覺n bir anlat覺mla ele al覺nmal覺d覺r. Resmi mektuplar覺n 繹zellik ve yaz覺l覺lar覺n覺 kavram覺 olmak bu t羹r mektup yazmada da b羹y羹k kolayl覺k salar.
襤 Mektuplar覺n覺n Yaz覺l覺覺nda Uyulacak Kurallar :
繚 Ciddi bir anlat覺m kullan覺lmal覺, k覺sa ve 繹zl羹 bir anlat覺m yolu se癟ilmelidir.
繚 Her i i癟in ayr覺 bir mektup yaz覺lmal覺d覺r.
繚 Daktilo veya mavi m羹rekkepli dolma kalem kullan覺lmal覺d覺r.
繚 Ele al覺nan konu hakk覺nda amaca uygun a癟覺klamalar yap覺lmal覺, gerekli yerlerde teknik terimler kullan覺lmal覺d覺r.
繚 襤stekler yapmac覺kl覺a ka癟madan ciddi bir hava i癟inde belirtilmeli, sayg覺 bildiren kelimeler 繹l癟羹l羹 ekilde kullan覺lmal覺d覺r.
繚 Eer yaz覺lan i mektubu, bir baka mektuba cevap nitelii ta覺yorsa,bu, metnin ba覺nda ilgi b繹l羹m羹nde belirtilmelidir. Bunun i癟in o mektubun tarihi ve numaras覺n覺n yaz覺lmas覺 yeterlidir.

D襤LEKE

Bir dilekte yada ikayette bulunmak veya bilgi vermek amac覺yla resmi makamlara sunulan tarihli,imzal覺 mektuptur.Kiiyi ve kamuyu ilgilendiren bir hakk覺n salanmas覺, bir haks覺zl覺覺n d羹zeltilmesi, kald覺r覺lmas覺 i癟in ger癟ek yahut t羹zel kiilerce ilgili makamlara yaz覺lan yaz覺lara dilek癟e denildii gibi, istida, arzuhal de denir.
Dilek癟e Yaz覺m覺nda G繹z n羹nde Bulundurulmas覺 Gereken Kurallar :
繚 Dilek癟eler,konular覺na g繹re uzun veya k覺sa olabilir. Konular k覺sa v 繹z olarak belirtilir. Gereksiz ayr覺nt覺lara yer verilmez.
繚 Dilek癟elerde ciddi, a覺rbal覺 bir dil kullan覺l覺r. Anlat覺m覺n yal覺n ve duru olmas覺na 繹zen g繹sterilir. S羹sl羹,yapmac覺k,laubali bir ifadeden kesinlikle ka癟覺n覺lmal覺d覺r.
繚 Dilek癟eler ; 癟izgisiz,beyaz dosya ka覺d覺na daktiloyla veya dolmakalemle,okunakl覺 el yaz覺s覺yla yaz覺lmal覺d覺r.
繚 Dilek癟e hangi kuruma veriliyorsa,bu makam覺n ad覺 baa yaz覺l覺r. Kurum ad覺n覺n sa alt覺na kurumun bulunduu ehir ad覺 yaz覺l覺r.
繚 Konunun k覺sa bir 繹zeti bu bal覺覺n alt覺na yaz覺l覺r.
繚 Daha sonra konunun belirlendii metin b繹l羹m羹ne ge癟ilir. Bu bir ikayet dilek癟esiyse,ikayet salam kan覺tlara dayand覺r覺lmal覺d覺r. Eer i isteme dilek癟esiyse, 繹renim durumu,ya,k覺sa bir 繹zge癟mi,kurumca aranan se癟kin nitelikler a癟覺k se癟ik belirtilmelidir.
繚 Dilek癟ede bir durum belirtiliyorsa ,son c羹mle Durumu bilgilerinize sayg覺lar覺mla sunar覺m, bir istek belirtiliyorsa Gereini izinlerinize sayg覺lar覺mla sunar覺m eklinde olmal覺d覺r.
繚 Dilek癟e bitiminde sa alt k繹eye ad ve soyad覺 yaz覺lmal覺,imzalanmal覺d覺r. Tarih,isim ve imzan覺n bir sat覺r 羹st羹nde olabilecei gibi dilek癟enin sa 羹st k繹esine de konulabilir.
繚 Sol alt k繹eye a癟覺k adres yaz覺lmal覺d覺r.
Dilek癟e, herkesin zaman zaman yazmak zorunda kalabilecei bir mektup t羹r羹d羹r. Dilek癟enin ilk bak覺ta g羹ven verici bir d羹zen i癟inde olmas覺 gerekir.