Temel Manevi De─čerlerimiz

─░man, ihl├ós, takva, tevekk├╝l, hay├ó gibi manevi de─čerlerimizin temelini dinimiz ─░slam olu┼čturur. ─░sl├óm Dini, iman, ahl├ók ve ibadetle insan─▒n toplum i├žindeki yerini ve g├Ârevlerini tayin etmi┼čtir.(1) AllahÔÇÖa g├╝ven ve ahirete iman, insan─▒n b├╝y├╝k hedefler ve ama├žlar g├╝tmesini sa─člar. Pe┼čin olan d├╝nya ba┼čar─▒s─▒ ve ahirette eri┼čilecek g├╝zellikleri ├╝mit etme, ├žal─▒┼čman─▒n ve yorgunlu─čun ├Âd├╝l├╝ olarak daima m├╝ÔÇÖmini canl─▒ tutar. B├╝y├╝k i┼čler, sadece g├╝├ž kullanarak de─čil ayn─▒ zamanda sab─▒r ve sebatla ba┼čar─▒l─▒r. ─░badet ve davran─▒┼ča d├Ân├╝┼čmeyen iman, pratikte ki┼čiye fazla bir ┼čey kazand─▒rmaz.

M├╝sl├╝manl─▒─č─▒n g├╝zelli─či; ihs├ón, ihl├ós ve takva kavramlar─▒n─▒n hayata aksettirildi─či nispette ortaya ├ž─▒kmaktad─▒r. G├╝zel davran─▒┼č, ibadet ve itaatin sahih ve kabul olmas─▒ da ihl├ósa ba─čl─▒d─▒r. Uzun vadeli d├╝┼č├╝nmek, proje ├╝retmek ve salih amel i┼člemek, ihl├ós sahibi m├╝minin vazge├žemedi─či bir davran─▒┼č bi├žimi olmal─▒d─▒r.

Tevekk├╝l, insan─▒n ger├žekle┼čtirmek istedi─či bir i┼č i├žin gereken her ┼čeyi yap─▒p, sonucu AllahÔÇÖtan beklemesi halidir. ÔÇťAllahÔÇÖa tevekk├╝l edene Allah k├ófidir.ÔÇŁ (2) Kanaat, insan─▒n i├žinde bulundu─ču durumun, sahip oldu─ču nimet ve imk├ónlar─▒n kadrini bilmesidir. Bu anlay─▒┼č, insan─▒ g├╝c├╝ yetti─čince ├žal─▒┼čmaya, hel├ólinden kazanmaya sevk eden sonunda da elde edilenle yetinilmesini ve ba┼čkalar─▒n─▒n mal─▒na, mevkiine g├Âz dikilmemesini sa─člayan din├«/ahl├ók├« bir de─čerdir. Bu de─čerden yoksun olundu─čunda, h─▒rs ve ihtiraslar ┼čahlan─▒r ve insan sonunu tahmin bile edemeyece─či g├╝nahlara s├╝r├╝klenir.

Haya, insandaki ahl├ók duygusunun kayna─č─▒ durumundad─▒r ve onu ahl├ók├« bir varl─▒k k─▒lan, utanma duygusudur. AllahÔÇÖa kar┼č─▒ duyulan utanma duygusu, insanlardan utanman─▒n da temeli durumundad─▒r.(3) Haya duygusu, insanlar─▒ k├Ât├╝l├╝klerden al─▒ koyar ve iyiliklere y├Âneltir. ÔÇťHaya dinin tamam─▒d─▒r. ┼×├╝phesiz haya, haramdan ka├ž─▒nmak, diline sahip olmak ve iffet imandand─▒r.ÔÇŁ(4)

Namus kavram─▒, insan─▒n do─čas─▒nda var olan, temiz karakterin d─▒┼ča yans─▒mas─▒d─▒r.(5) Namus, daha ├žok cinsel ahl├ókla ilgilidir. Cinsel ahl├ók, M├╝sl├╝man-T├╝rk toplumunun en fazla ├Ânem verdi─či ve en ├žok d├╝zenlemeye ihtiya├ž g├Ârd├╝─č├╝ bir sahad─▒r. Namus kavram─▒n─▒n yan─▒nda bir de iffet kavram─▒ vard─▒r. ─░ffetlilik, daha ├žok duygusal taraf─▒ a─č─▒r basan bir tutumdur, bilhassa ├žocuklardaki utanga├žl─▒k ve ├žekingenlik, onlardaki bozulmam─▒┼č f─▒trattan kaynaklanan iffet duygusunun eseridir. Yapt─▒klar─▒ davran─▒┼ča g├Âre insanlar, iffetli veya iffetsiz s─▒fat─▒n─▒ al─▒rlar.

Medineli M├╝sl├╝manlar─▒n, b├╝t├╝n varl─▒klar─▒n─▒, ailelerini, ├žocuklar─▒n─▒, MekkeÔÇÖde b─▒rakarak Allah yolunda hicret eden Mekkeli muhacir karde┼člerine kar┼č─▒ yapt─▒klar─▒ fedak├órl─▒klar, m├╝slim, gayri m├╝slim t├╝m insanl─▒k ├óleminin ibret alaca─č─▒, almas─▒ gerekti─či ├žok b├╝y├╝k ├óbidev├« bir ibret levhas─▒d─▒r. Bind├Ârty├╝z y─▒l sonra bug├╝n bizler m├╝ÔÇÖminler olarak ya┼č─▒yor isek, o g├╝n o zor ┼čartlarda s─▒dk─▒n, mertli─čin, ahde vefan─▒n, sorumluluk duygusunun, ihlas─▒n zirvesini bulmu┼č o g├╝zel insanlar─▒n tart─▒┼čmas─▒z bir hissesi var. Peki ya bizler, bu ÔÇśte─čet ge├žen,ÔÇÖ ÔÇśiki taraf─▒ da idare eden,ÔÇÖ ÔÇśrisk almayanÔÇÖ, ahde vefas─▒z hayatlar─▒m─▒zla, bu s├Âylem-eylem tutars─▒zl─▒─č─▒m─▒zla nereye varaca─č─▒m─▒z─▒ san─▒yoruz?

─░sl├óm ahl├ók─▒n─▒n g├╝zel olarak g├Ârd├╝─č├╝ her ┼čey, KurÔÇÖanÔÇÖ─▒n insanlardan yapmalar─▒n─▒ istedi─či eylemlerdir. Yine ─░sl├óm ahl├ók─▒n─▒n k├Ât├╝ g├Ârd├╝─č├╝ her ┼čey, KurÔÇÖanÔÇÖ─▒n insanlardan ka├ž─▒nmas─▒n─▒ istedi─či eylemlerdir.

─░sl├ómÔÇÖ─▒n insanlara y├╝kledi─či g├Ârevlerin ba┼č─▒nda gelen ÔÇśiyilikleri sunmak ve te┼čvik etmek, k├Ât├╝l├╝klerden sak─▒nd─▒rmakÔÇÖ prensibi, ─░sl├ómÔÇÖ─▒n ahl├óka verdi─či ├Ânemi g├Âzler ├Ân├╝ne sermektedir. ÔÇť─░├žinizden (insanlar─▒) hayra ├ža─č─▒ran, iyili─či buyurup k├Ât├╝l├╝kten sak─▒nd─▒ran bir topluluk olsun; i┼čte onlar kurtulu┼ča erenlerdirÔÇŁ (├él-i ─░mr├ón, 3/104).

Toplumun Islah─▒ ve De─čerlere D├Ân├╝┼č

Prensiplerde ciddi, insan├« m├╝nasebetlerde olabildi─čince yumu┼čakl─▒k verimlili─čin ve olumlu etkinin s─▒rr─▒d─▒r. S├Âz├╝nde duran, tutarl─▒ davranan, hatalar─▒n─▒ kabul eden ve herkese adil davranan bir insan er veya ge├ž her yerde ve her zaman ba┼čar─▒l─▒ olur. Manevi de─čerlerdeki yozla┼čma ve toplumsal dokudaki ├ž├Âz├╝l├╝┼č, insanlar─▒n hatal─▒ tutumlar geli┼čtirmesine yol a├žacak, dine ve ahlaka kar┼č─▒ so─čuk ve uzun mesafede olmas─▒na sebep olacakt─▒r.

Devlet, halka hizmet arac─▒ olarak vazife g├Ârmelidir. Vatanda┼č haklar─▒n─▒ bilmeli ve bunun takip├žisi olmal─▒d─▒r. Oyun kurallar─▒na g├Âre oynanmazsa kazan─▒lmaz. Hukuk sistemi b├╝t├╝n inan├ž, d├╝┼č├╝nce ve ideolojilere s├Âz hakk─▒ ve h├╝rriyeti tan─▒yabilir, tan─▒mal─▒d─▒r da. Ancak devlet e─čitim, medya ve ba┼čka yollarla yurtta┼člar─▒na milli ve manevi de─čerlere ba─čl─▒l─▒k duygular─▒n─▒ a┼č─▒lamak durumundad─▒r.

┼×iddet ve ter├Âr├╝n arkas─▒nda bir├žok sosyal, ekonomik, etnik ve politik etkinin bulundu─ču a├ž─▒kt─▒r. Refah─▒n da─č─▒l─▒m─▒ndaki haks─▒zl─▒k, i┼čsizlik, e─čitimsizlik, politik bask─▒, demokrasinin ve ifade ├Âzg├╝rl├╝─č├╝n├╝n olmamas─▒, ayr─▒mc─▒l─▒k, milleti y─▒ld─▒rma ve tehdit, gelecekle ilgili karamsarl─▒k, umutsuzluk, yabanc─▒la┼čma duygusu, ┼čiddet ve ter├Âr├╝n ger├žek nedenleridir. Manevi ve ahlaki de─čerlerin kayb─▒, ┼čiddet ve ter├Âre sebebiyet verir.

Tarihi miras─▒n, k├╝lt├╝rel de─čerlerin, sa─čl─▒kl─▒ ve dengeli bir ├ževrede ya┼čama hakk─▒n─▒n g├╝vence alt─▒na al─▒nmas─▒ i├žin toplumsal bilin├ž geli┼čtirilmelidir. Manevi de─čerlere sayg─▒, g├╝zel bir haslet olup ki┼činin ruh├« ├Âzelliklerinin dejenere olmad─▒─č─▒n─▒ g├Âsterir. E─čer ki┼či AllahÔÇÖa kar┼č─▒ sorumluluk bilincine sahipse; onun davran─▒┼člar─▒nda nefsinin de─čil kalbinin i┼čaretlerini g├Ârmek m├╝mk├╝nd├╝r.

Dayan─▒┼čma ve tesan├╝t, bir b├╝t├╝n├╝ meydana getiren ├Â─čelerin birbirini kollay─▒p g├Âzetmeleri, toplumun m├╝kemmel yap─▒ya kavu┼čmas─▒n─▒n vazge├žilmez unsurlar─▒d─▒r. Aile dayan─▒┼čmas─▒, meslek dayan─▒┼čmas─▒, i├žtima├« dayan─▒┼čma ve toplumsal ba─čl─▒l─▒k ├Âzelliklerine sahip olan cemiyetler d─▒┼č g├╝├žlere yem olmazlar.

Bozulma fertten ba┼člad─▒─č─▒ gibi d├╝zelme de fertten ba┼člar. Herkes kendisini ve sorumlulu─ču alt─▒ndakilere ├Ârnek olur ve e─čitirse mesele ├ž├Âz├╝l├╝r. Manevi de─čerlerin h─▒zla erozyona u─črad─▒─č─▒ toplumlarda aile, e─čitim, toplum ve devlete bir├žok g├Ârev d├╝┼čmektedir.

Dr. H├╝seyin Emin Sert – alintidir