Geriye dönmek isteyen, geride kalan dönemi ve bu
dönemin değer yargılarını benimseyen, özleyen kişi
ve bu kişinin niteliği. Gerici ve gericilik kavramları mürteci
ve irtica kelimeleriyle de dile getirilir.

Gericilik, kavram olarak zamansal bir geriye dönüş
isteğini de içermekle birlikte, temelde değerlerle ilgilidir.
Bu nedenle savunduğu değerlerin geçmişe, geride kalan bir
döneme ait olup olmaması değil; bu değerlerin mahiyeti,
niteliği kişiyi gerici ya da mürteci yapar. Bu temel anlamına
karşılık İslâm toplumlarının
Batılılaşmasından, Batılı câhilî değerlerin
egemenliği altına girmesinden sonra gerici ve gericilik
deyimleri İslâm dışı yönetimler ve işbirlikçisi
kimseler tarafından tam tersi anlamda, siyasal ve ideolojik bir suçlama
ve sindirme aracı olarak kullanılmaya başlandı. Gerçek
anlamdaki gericiler, siyasal güçlerine dayanarak bu kullanımla
İslam’ı topluma yeniden hâkim kılma mücâdelesi veren
müslümanlara gerici, mürteci; İslâm’a da gericilik, irtica
nitelikleri yamamaya çalışmaktadırlar.

Gericiliğin temel nitelikleri, câhiliye kavramının
ihtiva ettiği anlamlarla ifade edilebilir. Bunlar, Râğıb
el-İsfehânî izlenerek söylenirse; bilgisizlik, gerçek dışı
ve yanlış inanç, yanlış davranış olarak
tesbit edilebilir. Kur’an’a göre bilgisiz insanlar kişisel arzu ve
hevâları peşinde koşar; diledikleri gibi yaşamak,
istedikleri gibi kanunlar koymak isterler ve bu nedenle doğru yoldan
saparlar (el-En’âm, 6/119). Diğer bir özellikleri de hevâlarına
uygun çeşitli ideolojiler (emaniy, ümniye) geliştirmek (el-Bakara,
2/78) ve bunu yaparken zanlarına dayanmaktır (el-En’âm, 6/116).
Bu etkenler câhilî bir sistem, bir hayat, düşünce ve inanç
biçimi oluşturur. Bu sistemin temel özelliği şirktir.
Şirk, ya Allah’ın ilâhlığını,
Rablığını, Melikliğini tanımama ya da
Allah’a bu ve benzeri konularda ortaklar tanıma biçiminde kendini
gösterir. Şirkin toplum hayatındaki başlıca pratik
sonuç ve işaretleri evrende ve insan hayatında Allah’tan
başka bir yaratıcı, öldürücü, tasarruf edici, boyun eğilecek,
sevilecek, korkulacak, tevekkül edilecek, hüküm ve kanunlar koyacak
varlık, kişi ya da kurumlar tanımaktır. Şirkin
davranışlar alanındaki sonucu ise, bu tür kişi ve
kurumların koydukları kanun ve kurallara gönüllü olarak boyun
eğmek, itaat etmektir. Başka bir ifade ile Kur’an’ın
öngördüğü inanç, düşünce ve hayat biçiminin dışında
beşerî istekler, ideolojiler ve zanlara dayalı bilgiler
doğrultusunda oluşturulan toplumsal düzenler, şirk düzenleri,
eş deyişle câhiliye düzenleridir. Böyle bir toplum modeli peşinde
koşan insan, bu model ister geçmişte uygulanan bir model olsun,
ister henüz uygulanma imkanı olmayan bir tasarı olsun; adı
ister Demokrasi, ister Sosyalizm; isterse Komünizm ya da Faşizm
olsun, gericidir, mürtecidir.

Gerici ve gericilik kavramları İslâmî
terminoloji içerisinde mürteci ve irtica kavramlarının
yanısıra mürted-irtidâd, münâfık-münâfıklık,
fâsık-fısk, tağı-tuğyân, mücrim-cürm gibi başka
kavramlarla da anlam ilişkileri içindedir. Bir İslâm
toplumunda câhili eğilimler, önlemler içindeki kişi, itikadî
ve amelî durumuna göre mürted, münâfık, fâsık gibi adlar
alır. İslâm’ın öngördüğü inanç ve toplum yapısını
kabul ettiği halde sonradan bunu reddederek herhangi bir câhilî
inanç sistemini, toplum modelini benimseyen kişi, İslâm’la
bütün bağlarını keserek geriye dönmüş, irtidâd
etmiş, mürted olmuştur. İrtidâd, gericiliğin en
kesin ve açık biçimini oluşturur. Câhili inanç esaslarını
terketmeden çeşitli nedenlerle İslâm’ı benimsemiş görünen
ve hayatını müslümanlar arasında sürdüren münafıklar
da gericidirler. Bunlar, içlerinde taşıdıkları inançları
ve bu inançların yansıması olan gerici eğilimleri
zaman zaman davranışlarında, düşünce ve hayat
biçimlerinde göstermek zorunda kalırlar. Gericiliğin bu biçimi
gizli, ama İslâm toplumu için en tehlikeli olamdır. İrtidâd
ve münâfıklık boyutlarına ulaşmayan kimi gericilik
biçimleri de kişinin İslâm hüküm ve kuralları
karşısındaki tutumu; benimseyerek sürdürdüğü
câhiliye gelenek, görenek ve davranışlarına göre fısk,
tuğyân, cürm gibi çeşitli adlarla ifade edilir. Bütün
bunlar kişiyi İslâm’ın doğru ve aydınlık
yolundan saptırıcı ve belli bir cezayı gerektirici
gerici davranışı belirtirler.

İslâm’ın değerler açısından
baktığı gerici ve gericilik kavramlarına çağdaş
câhil ve gerici dünya daha çok zamansal açıdan, eskilik-yenilik,
gerilik-ilerilik kavramlarının yedeğinde bakar. Buna göre
gerici, yeni olana direnerek eski olanı korumaya çalışan
ya da tarihin tekerleğini geriye döndürmeye çalışan
kişi. Bu tanıma göre gerici, ilericinin karşısında
yeralır ve gericilik bilgisizlik, tutuculuk, sağcılık
gibi kavramlarla ilişkilendirilir. Tanım, doğal olarak eski
olanın kötülüğü, yeni olanın iyiliği kabulüne
dayanmaktadır. Buna göre müslümanlar gerici, İslâm da
gericiliktir. Bu yargı şöyle açıklanır: “Kendilerinin
değerli buldukları düzeni ve kurumları değişime
karşı şiddetle savunan muhâfazakârlar, bu uğraşlarında
başarısızlığa uğradıkları takdirde,
bir kısmı yeni beliren düzeni evrenin işleyişinin kaçınılmaz
sonucu olarak kabul edecektir. Fakat eski ideallerini hâlâ benimsemekte
devam eden mağlup olmuş muhâfazakâr ister istemez bir “gerici’
olacaktır. Yeni gelişen dünyayı tenkid edecek ve gelecekte,
eskiden varolmuş olduğuna inandığı “altın
bir çağı’ tekrar yaşamak için harekete geçecektir”
(Ahmet Yücekök, Türkiye’de Din ve Siyaset, s. 90).

Alışılmış Batılı
bakışı yansıtan bu değerlendirmenin,
yanlışlığı, tutarsızlığı açıktır.
Çünkü belli bir inanç biçiminin ve buna bağlı değerler
düzeni ile toplum modelinin zaman bakımından önce ya da sonra
oluşu, onun iyilik ya da kötülüğünün, gerilik ya da ileriliğinin
ölçütü olamaz. İslâm’ın Türkiye’de terkedilmiş bir
inanç ve toplum modelini temsil etmesi, doğal olarak, onun kötülük
ve geriliğini göstermez. Bu nedenle Türkiye’de ya da dünyanın
herhangi bir yerinde mevcut sistem yerine İslâm’ı öngören,
İslâm’ı geçirmeye çalışan müslümana gerici
denemez. Müslümanlar, toplumu tarihin belli bir zamanına döndürme
amacı peşinde değillerdir. Tam tersine, insanların, içinde
bulundukları koşullara göre oluşturdukları bir
inancı ve toplumsal düzeni değil, zaman ve mekanın
üstünde bir kaynaktan gelen ve bütün zamanlar için geçerli olan
evrensel bir inanç ve değerler düzenini amaçlamaktadırlar. Bu
inanç ve değerler düzeni ise Garaudy’nin deyişiyle “bilim,
teknik, millet, para, cinsellik, büyüme gibi sahte tanrılar
üretilerek oluşturulan politeizm (çok tanrıcılık)
üzerine kurulan çağdaş uygarlığın
iflasının artık iyice anlaşıldığı
günümüzde bütün insanlığın önünde duran kurtarıcı
tek seçenektir” (İslâm ve İnsanlığın
Geleceği, s. 29). Dolayısıyla müslümanların gerici,
İslâm’ın gericilik gibi gösterilmesi, Kur’an’ın
terimleriyle söylenirse zanlarına dayanan, hevâları ve
ideolojileri (ümniye) peşinde koşan sapkın kişilerin
câhilî değerlendirmelerinin bir işaretinden başka
birşey değildir.

Ahmed ÖZALP

Hz. İsa’nın tebliğ ettiği fakat
daha sonraları tahrif edilen din.

Günümüzde dünyanın her tarafından mensubu
bulunan ve dünya nüfusunun l/5′inin dini olan Hrıstiyanlık,
Filistin bölgesinde doğmuş evrensel bir dindir. Bir milyar
civarında mensubu vardır. Menşei itibariyle vahye dayanan
ve kutsal kitabı olan, özde tek tanrılı olmakla beraber,
sonradan teslis inancına dönüştürülmüş bir dindir. Bu
dinde ayrıca peygamber, melek, âhiret kader gibi dini kavramlar
bulunsa da, bu kavramları anlayış ve açıklayış
şekli İslâm’dakinden farklıdır. Hristiyanlıkta
Hz. İsa merkezi bir öneme sahiptir. Bugünkü Hristiyanlık,
Yahudilikteki inanç ve ibadet gelenekleriyle, Yunan-Roma (Greko-Romen)
âleminin kültürlerini birleştiren bir kurtarıcı
tanrı dinidir. Nâsıralı İsa’yı merkeze alan bir
Yahudi Mesihi hareketidir. İsa, İsrâil’i, gelecek tanrı’nın
krallığı’na hazırlamak istemiştir. Ancak bugünkü
Hristiyanlık, İsa’nın havârîlerinin arasına sonradan
giren Pavlus’un yorumları ile değişik bir hüviyet kazanmıştır
(Annemarie Schimmel, Dinler Tarihine Giriş, Ankara 1955, s. 117 VD.
A. Abdullah Masdûsi, Yaşayan Dünya Dinleri (trc. Mesud Sadak),
İstanbul 1981, s. 170-201; Ekrim Sarıkcıoğlu,
Başlangıçtan Günümüze Dinler Tarihi, İstanbul 1983, s.
200 vd.; Günay Tümer-Abdurrahman Küçük, Dinler Tarihi, Ankara 1988,
s. 136 vd.)

Hristiyan, Mesih’e bağlı demektir. Bu kelime,
Yunanca “Hristos”tan gelir. İbranîcesi “Maşiah”dir,
yağlanmış anlamını ifade eder. İncillerde
“Hristiyan”, “Hristiyanlık” gibi terimler yer
almaz. Bu terimler, ilk defa Hz. İsa’dan 20-30 sene sonra Antakya’da
kullanılmıştır (Resullerin işleri, XI, 26).
İnciller daha çok, Hz. İsa’ya ağırlık
vermektedirler ve onun bir tür hayat hikayesi durumundadırlar.

Hristiyanlık aslında tek tanrı
anlayışını esas alan bir dindir. İncillerde ve
diğer yazılarda bu hükmü doğrulayacak ifadeler
vardır. Allah’ın birliğinden söz edilmektedir (Yuhanna, V,
44). Fakat yine aynı metinlerde bir kısım ifadeler, mecâzî
deyimler, daha sonraları bir üçleme (teslis) anlayışına
yol açmıştır. Bunda, İncil yazarları ile Hz.
İsa arasındaki zaman aralığının rolü vardır.
Öte yandan, Hristiyan Kutsal Kitabı’nda teslis, hiç bir yerde açıkça
zikredilmemiştir. Ancak “ben ve baba biriz”, “baba’nızın
ruhu”, “Allah’ın ruhu” gibi ifadeler, zamanla
Allah’ın yanında İsa ve kutsal rûhun da tanrı
sayılmasına kadar varan yorumlara yol açmıştır.
Bu yorumları ilk başlatan, havârîlere sonradan katılan
Pavlus olmuştur. “Hz. İsâ zamanındaki en büyük
ilâhiyatçısı” olarak tanımlanan Pavlus, bugünkü
Hristiyanlığın kurucusu olarak bilinmektedir. Modern
bilginlere göre günümüz hristiyanlığı, Hz.
İsa’nın getirdiği nizamdan çok, Pavlus’un yorumlarından
ibarettir. Hatta denilebilir ki, sonraki yüzyıllar, dini inançlarını
İncillerden çok, onun yorumlarına dayandırdılar.
Pavlus’un telkinleri, Allah’ı değil, İsa Mesih’i
ağırlık merkezi olarak almıştır. Ona göre
İsa, sâdece bir insan değil, Tanrı’nın kudretiyle
diriltilen bir kimse idi.

Hz. İsa’nın çarmıha gerilmiş
olması ve tekrar dirilmesi, insanların Hz. Âdem’in Cennet’te,
yasak meyveden yemiş olması sebebiyle doğuştan günahkâr
oldukları inançları da Pavlus tarafından
Hristiyanlığa sokulmuştur.

Görüldüğü gibi bugünkü Hristiyanlık,
Pavlus’un yorumlarına dayanır. Gerek dinin aslî şekli,
gerekse kutsal kitabları olan İncil, tahrifata
uğramıştır. Artık Hristiyanlık muharref bir
dindir. Bunun içindir ki, günümüz hristiyanlarının
benimsediği Hristiyanlık ile, Kur’ân-ı Kerîm’in bize
bildirdiği Hristiyanlık, birbirinden tamamen farklıdır.

Kur’ân-ı Kerîm’de Hristiyan için “Nasrânî”,
Hristiyanlar için de “Nasârâ” kelimeleri kullanılmıştır
(Âli İmran, 3/67; el-Bakara, 2/62, 111, 113, 135, 140; el-Mâide,
5/14, 18, 51, 69, 82; et-Tevbe, 9/30; el-Hacc, 22/17). Ayrıca, “Ehl-i
Kitap” ifadesinin yer aldığı âyetlerde, Hristiyanlar
da muhatap alınmıştır. Meselâ “De ki; ey Ehl-i
kitap! Aramızda eşit olan bir kelimeye gelin. Yalnız
Allah’a kulluk (ibadet) edelim ve O’na hiç bir şeyi ortak
koşmayalım” (Âli İmrân, 3/64) âyetinde olduğu
gibi.

Kur’ân-ı Kerim’e göre, Yahudiler gibi
Hristiyanlar da verdikleri sözde durmadıkları için, kıyamete
kadar aralarına düşmanlık ve kin
salınmıştır. Hz. Muhammed onlara da gönderilmiş
bir elçidir. O, Ehl-i Kitab’ın gizledikleri ve
sakladıkları şeylerin çoğunu onlara açıklamıştır.
Ancak Yahudi ve Hristiyanlar, kendilerinin “Allah’ın
oğulları ve sevgilileri” olduklarını söyleyerek,
Hz. Muhammed’e karşı çıkmışlardır.
Yahudiler Uzeyr’i, Hristiyanlar da İsa’yı Allah’ın
oğlu saymışlardır. İnsanları
tanrılaştırdıkları için de küfre girmişlerdir.
(el-Mâide, 5/12-18; et-Tevbe, 9/20) Allah’a çocuk isnad etmekle
Tevhid’in özüne ve rûhuna aykırı hareket etmişlerdir.
Halbuki “Allah, bu tektir. Her şeyden müstağnî ve her
şey O ‘na muhtaçtır. O doğurmamış ve
doğmamıştır. Hiç bir şey O’na denk değildir.”
(İhlâs, 112/1-4) .

Kur’ân-ı Kerim, Hz. İsa’nın
Allah’ın kulu ve elçisi olduğunu, O’nun da tevhid’i tebliğ
ettiğini açıklar. (el-Mâide, 5/46-47, 62-69, 72-77). Bu
durumda Meryem oğlu İsa’yı ilah edinen Hristiyanlar,
“Allah, üçün üçüncüsüdür” (el-Mâide, 5/72-75) diyerek
doğru yoldan sapmışlar, tevhid çizgisinden uzaklaşmışlardır.
Tevhid esasından uzaklaşan Hristiyanların yüce Allah,
dinlerinin aslına, tevhid ve İslâm yoluna çağırmaktadır.
(el-Mâide 5/46).

Yukarıda da belirtildiği gibi
hristiyanlık, aslı itibariyle hak dinlerderdendir. Peygamberi
Hz. İsa, kitabı da İncil’dir. Bugünkü Hristiyanlığın
odak noktasını oluşturan ve Pavlus teolojisinin temelini
teşkil eden Hz. İsa, yalnız Allah’ın kulu ve Rasûlü’dür.
Bunu bizzat kendisi şöyle ikrar etmiştir: ”Hz. İsa: Ben
şüphesiz Allah’ın kuluyum. Bana kitap verdi ve beni Peygamber
yaptı; nerede olursam olayım, beni mübarek kıldı.
Yaşadığım müddetçe namaz kılmamı, zekât
vermemi ve annene iyi davranmamı emrelti. Beni bedbaht bir zorba
kılmadı. Doğduğum günde, öleceğim günde ve
dirileceğim günde bana selam olsun” dedi (Meryem, 19/30-33).
Ayrıca Hz. İsa’yı ve annesini
tanrılaştırıp “teslis” akidesini
oluşturan Hristiyanlarla Hz. İsa, kıyamet gününde yüzleştirilecekler
ve böylece Hristiyanların uydurdukları yalanlar bir kere daha
ortaya çıkmış olacaktır. Bu husus, Kur’ân-ı Kerîm’de
şöyle belirtilir: “Allah Ey Meryem oğlu İsa! Sen mi
insanlara beni ve annemi Allah’tan başka iki tanrı olarak
benimseyin,” dedin?” demişti de; ”Hâşa, hak olmayan
sözü söylemek bana yaraşmaz; eğer söylemişsem, şüphesiz
Sen onu bilirsin; Sen benim içimde olanı bilirsin, ben Senin içinde
olanı bilemem; doğrusu görülmeyeni bilen ancak Sensin”
demişti, ”Ben onları sadece, Rabbim ve Rabbiniz olan Allah’a
kulluk edin, diye bana emrettiğini söyledim. Aralarında
bulunduğum müddetçe onlar hakkında şahiddim, beni
aralarından aldığında onları sen gözlüyorsun.
Sen her şeye şâhidsin” (elMâide, 5/117).

Şu halde bugünkü Hristiyanlık, Hz.
İsa’nın tebliğ ettiği Hristiyanlık değildir;
”Mesih, Allah’ın oğludur” gibi sözleri kendi ağızlarıyla
uydurmuşlar (et- Tevbe, 9/30) ve “Meryem oğlu Mesih’i'de,
kendilerine Allah’tan başka Rab edinmişlerdir” (et-Tevbe,
9/31). Aynı şekilde, mevcut Hristiyanların, Hz.
İsa’nın getirdiği İncil’le hiç bir ilgileri yoktur
(el-Mâide, 5/68). Çünkü Yahudi bilginleri gibi, Hristiyan râhipleri
de birtakım menfaat temini için, Allah’tan kendilerine indirilmiş
olan Kitab’ın hükümlerini değiştirmişlerdir
(et-Tevbe, 9/34).

Özetle söylemek gerekirse; İslâmiyet ile
bugünkü Hristiyanlık arasındaki belli başlı
ayrılıklar şunlardır:

1. Hristiyanlık’ta teslis akidesi olduğu
halde İslâm’da tevhid akidesi vardır. 2. İslâm bütün
semâvî dinleri ve peygamberleri içine alır; Hristiyanlık ise,
yalnız Kitab-ı mukaddes’i hak bilir ve Kur’an-ı Kerim’i
vahye dayalı bir kitap olarak kabul etmez. 3. Hristiyanlık,
insanın doğuştan günahkâr olduğunu ve bu sebeple
temizlenmesi için vaftiz edilmesi gerektiğini savunur; İslâm
ise, bütün insanların günahsız doğduğunu ve hiç
kimsenin bir başkasının günahını yüklenmeyeceğini
belirtir. 4. Hristiyanlıkta papaz ve rahiplerin günah çıkarmak
ve affetmek yetkisi vardır; İslâmiyet’te ise, günahlar yalnız
Allah tarafından bağışlanır. 5.
Hristiyanlık’ta Hz. İsa’nın sözleri Allah kelâmı
olarak telakki edilir; İslâmiyet’te ise, ilâhi emirler vahiy
yoluyla, Cebrâil vasıtasıyla bildirilir. 6. Hristiyanlar’a göre
İsa (a.s) çarmıha gerilmiştir. İslam’a göre ise,
Allah onu kendi katına yükseltmiştir. 7. Her ne kadar bugünkü
Hristiyanlar, kendi dinlerinin son din olduğunu iddia ediyorlarsa da,
bu iddiânın İslâm nazarında hiç bir geçerliliği
yoktur. Çünkü “Allah katında din, şüphesiz İslâmiyet’tir…”
(Âli İmrân, 3/19) Ye artık “Kim İslâm’dan başka
bir dine yönelirse, onunki kabul edilmeyecektir ve o, âhirette de
kaybedenlerden olacaktır” (Âli İmran, 3/85).

Ahmet GÜÇ

Bazıları devamlı olarak Allah’a ibadet eder. Bazılarıda kâinat’ın tertip ve düzeni ile vazifelidirler. İnsanların gücünün erişemeyeceği büyük işler yaparlar insanlara iyiliği telkin eden kötülüklerden koruyan sıkıntılı zamanlarda mü’minlerin yardımına gönderilen meleklerde vardır. Yüce Allah meleklerin varlığı ile sonsuz kudretini göstermiştir.

Büyük melekler ve görevleri
1) Cebrâil: Meleklerin en büyüğüdür.
Görevi: Allah ile peygamberler arasında elçilik yapmak Allah’ın kitaplarını peygamberlere getirmektir. Kitabımız Kur’an-ı Kerimi Allah’tan peygamberimize getiren Cebrâil’dir

2) Mikâil: Tabiat olaylarının idaresi ile görevlidir.
(Yağmur yağması rüzgar esmesi ekinlerin bitmesi vs. gibi)

3) İsrâfil: Kıyametin kopması ve insanların öldükten sonra tekrar dirilmeleri ile görevlidir.

4) Azrâil: Ömrü sona eren insanların canlarını almakla görevlidir.

Bu dört melekten başka diğer meleklerden bazılarıda şunlardır:

Kirâmen Kâtibin: Bunlar iki melektir. Biri insanların sağında diğeri solunda bulunur. sağındaki insanların yaptığı iyi işleri.
Solundaki ise kötü işleri yazar. Böylece her insana ait iyiliklerin ve kötülüklerin yazıldığı “Amel Defteri” meydana gelir.

Münker ve Nekir: Bunlar öldükten sonra kabirde insanlara soru sormakla görevli iki melektir.

Rıdvan: Cennetteki meleklerin başkanıdır.

Mâlik: Cehennemde görevli olan meleklerin başkanıdır

Hz. Ebubekir

Hz. Ömer

Hz. Osman

Hz. Ali

Hz. Abdurrahman b. Avf

Hz. Ebu Ubeyde b. Cerrah

Hz. Sa’d b. Ebi Vakkas

Hz. Said b. Zeyd

Hz. Talha b. Ubeydullah

Hz. Zübeyr b. Avvam

Peygamberimiz dünya işlerinden elini çekmiş, hayattan uzak duran bir insan değildi. O, gençlik yıllarında Mekke’de bulunan kabilelerle birlikte yaşıyor, peygamber olduktan sonra da çeşitli kabile ve milletlerle iç içe bulunuyordu. Bu kabileler zaman olmuş, boğaz boğaza gelmişler, kan dökmüşler, çarpışmışlar, savaşmışlardı. Bunların birini memnun eden bir hareket, öbürünü rahatsız ediyordu.

İşte Peygamberimiz birbirine düşman kabileler arasında hak dini yayarken onların kalplerini kazanıyor, aralarında hak, adalet, insaf ve kardeşlik filizleri yeşertiyordu. Bu uğurda pekçok zorluklarla karşılaşıyordu. Fakat zerre kadar olsun, adalet ve insaftan ayrılmıyordu.

Arapların nüfuzlu ve zengin olanları, toplum içinde kendilerine ayrı bir yer ayırır, başkalarına, özellikle kimsesiz ve fakir kimselere yaptıkları baskıların kendilerine yapılmasına dayanamazlardı.

Mahzumîlerden bir kadın hırsızlık etmişti. Kureyşliler şerefli bir kabileden olan bu kadının cezalandırılmasını istemiyorlardı. Üsâme bin Zeyd’i Peygamberimiz çok seviyordu. Onu kırmayacağını biliyorlardı. Üsame’yi araya koyarak, Peygamberimizin bu kadına ceza vermemesini ricacı için gönderdiler. Peygamberimiz, Hz. Üsame’ye şöyle buyurdu:

“İsrailoğulları bu gibi taraf tutmaları yüzünden helak oldular. Bunlar fakirlerine en şiddetli ceza verirken, nüfuzlu ve zengin olanlarına ceza vermezlerdi.”

Peygamberimiz, adaleti uygularken din farkı gözetmezdi. Hak sahibi bir Yahudi de olsa, Müslümandan hakkını alır, ona verirdi.

Sahabîlerden Ebû Hadrad, bir Yahudiden bir miktar borç almıştı. Vade dolmuş, Yahudi de ısrarla parasını istiyordu. Fakat Ebû Hadrad’ın sırtındaki elbisesinden başka bir malı yoktu. O sırada Peygamberimiz Hayber Savaşı için hazırlıkta bulunuyordu. Bu sefer Yahudilerin üzerineydi.

Mesele Peygamberimize iletildi. Ebû Hadrad, Yahudiden biraz süre istediyse de, Yahudi buna razı olmamıştı. Sahabîyi kolundan tutup Peygamberimizin huzuruna getirdi. Alacağını tahsil etmesini istedi.

Ebû Hadrad, verecek bir şeyinin olmadığını, Hayber’in fethinden sonra eline ganimet olarak bir şey geçerse vereceğini söyledi, ancak Yahudi diretiyordu. Sonunda Peygamberimiz fakir Sahabîsine sırtındaki elbisenin bir kısmını satarak borcunu ödemesini söyledi. Ebû Hadrad da öyle yaptı.

İşte Peygamberimiz Yahudilerin üzerine bir sefer hazırlığı yaptığı sırada, gözü gibi koruduğu, evlatlarından daha fazla üzerlerine düştüğü Sahabîlerinden birine karşı, hak sahibi olduğu için Yahu dinin hakkını arıyordu.

Peygamberimiz hak, hukuk ve adalet konusunda kendisini ayrı tutmaz, kendisine farklı bir muamele yapılmasını da kabul etmezdi. Bunun örnekleri Peygamberimizin hayâtında çokça bulunmakta, bu alanda da en yüksek seviyede bulunduğunu göstermektedir.

Ebû Said el-Hudri’nin anlattığına göre, Peygamberimiz bir seferinde savaşta ele geçen malları Sahabîleri arasında paylaştırıyordu. Müthiş bir izdiham vardı. Çok kalabalıktılar. Öyle ki, Sahabîlerden birisi Peygamberimizin sırtına çıkarcasına üzerine abanmıştı. Peygamberimiz, elinde bulunan ince hurma çubuğuyla o kişiye işaret ederek bir tarafa çekilmesini istedi. Çubuğun uç kısmı adamın yüzüne gelerek birazcık çizdi. Bunun farkında olan Peygamberimiz elindeki sopayı o kişiye verdi ve, “İşte yüzüm, gel, sen de benden hakkını al” dedi.

Fakat Resulullahı canından fazla seven Sahabî, “Ya Resulallah, ben hakkımı helâl ediyorum, sizi bağışlıyorum” dedi ve vazgeçti.

Ömrünün son günlerini yaşıyordu. Dünyaya veda etme vakti gelip çatmıştı. Sahabîleri ile vedalaşmak, helâlleşmek istedi. Öbür âleme üzerinde bir hak olarak gidemezdi. Sahabileri topladı ve onlara şöyle konuştu:

“Şayet birinize karşı bir hatada bulunmuşsam, maddî veya manevî olarak kimi incittiysem, malınıza, canınıza veya şerefinize, herhangi bir biçimde zararım dokunmuşsa gelsin, benden hakkını alsın, tazminatını vereyim.”

Son anında, ağır hastalığında dahi adaletin yerini bulmasını istiyordu. Üzerinde, kimsenin bir hakkının kalmasını istemiyordu.