1- Arapça ve Farsça gramer kurallarının kullanılmarnası, bu kurallarla yapılan terkiplerin kaldırılması,

2- Arapça ve Farsça kelimelerin Türkçe’de söylendikleri gibi yazılması,

3- Başka Türk Lehçelerinden kelimeler alınmaması,

4- İstanbul konuşması esas alınarak yeni bir yazı dilinin meydana getirilmesi,

5- Dil ve edebiyatın doğu-batı taklitçiliğinden kurtarılması,

Türk şair, yazar ve fikir adamları arasında kısa zamanda yayılan bu yeni lisan ve millî edebiyat anlayışı, bir edebiyat akımı halini almış ve devrin hemen bütün şair ve yazarları bu anlayışla eserler vermişlerdir. Bu dönemde sade dille eser veren şair ve yazarlardan bazıları şunlardır: Ziya Gökalp, Ömer Seyfettin, Faruk Nafiz, Halit Fahri, Orhan Seyfi Yusuf Ziya Enis Behiç, Halide Edip, Yakup Kadri, Refik Halid, Reşat Nuri, Yahya Kemal; Türkçü hareketin içinde bulunmamak beraber Mehmet Akif, Süleyman Nazif ve daha bir çok isim.

Günümüz Türkçesinin sadeleşmesinde ve gelişmesinde Yeni Lisan Hareketi ilk devre, başlangıç devresi olarak düşünülürse, ikinci devresi de 1930′larda başlayan “Dil İnkılâbı” devresidir. Bu devrede Atatürk’ün öncülüğü ile Türkçe’ye devlet elî uzanmış, sadeleşme ve Türkçecilik bir “devlet politikası” haline getirilmiştir. 1928′de Lâtin Alfabesi’nin kabulü ve 1932′de Türk Dil Kurumunun kuruluşu, Türkçe’nin sadeleştirilip zenginleştirilmesi yanında araştırılıp incelenmesini de sağlamıştır.

b- Kanunlara Uymak

c- Vergi Vermek

d- Askerlik Yapmak

Seçme ve Seçilme Hakkı : Kendi içinizden en, nitelikli, en becerikli, bilgili, ahlaklı kişiyi belirlemek için görevimizi yerine getiririz. 18 yaşını dolduranlar seçime katılabilir. Sadece er ve erbaşların, askeri öğrenci oy kullanamaz.

Kanunlara Uymak : Toplum huzuru ve barışın sağlanabilmesi, hak ve özgürlüklerin korunabilmesi, devlet otoritesinin ve devamlılığın sağlanabilmesi için bu şarttır.

Vergi Vermek : Vergi devletin vatandaşlarının ihtiyaçlarını karşılıyabilmek için gelirine göre vatandaşından aldığı belirli bir miktar paradır. Daha iyi şartlarda yaşamak, daha iyi hizmetlerle karşılaşabilmek istiyorsak vergimizi düzenli olarak vermek zorundayız.

Askerlik Yapmak : Devletin varlığını devam ettirebilmek için kendisine yönelik tehlikelere karşı hazır olabilmek için ordu oluşturulur. Bizde zamanı geldiğinde orduya katılırız.

KAYI BOYU:
Osmanlılar oğuzların Bozok kolunun Kayı boyuna mensuptular. Kayılar Malazgirt Zaferi’nin ardından
Anadolu’ya gelmisler, Anadolu Selçuklu Sultanı Alaaddin Keykubat tarafından kendilerine yurtluk olarakverilen Ankara yakınlarındaki KARACADAĞ yöresine yerlesmislerdir. Burada bir süre kalan Kayılar Ertuğrul Gazi yönetiminde Söğüt ve Domaniç yöresine yerlesmislerdir.

OSMAN BEY DÖNEMİ (1281-1324)
ÖNEMLİ OLAYLAR: Karacahisarı Bizanstan almıs, uc beyliğine atanmıstır. Bilecik, inegöl, Yarhisar ve Yenisehri alarak, İzmite yaklastı. Bizans Tekfurlarını KOYUNHİSAR savasında yendi. Koyunhisar savasının sebebi: Osmanlıların İzmit’e yaklasmalarından korkuya kapılan Bizans Tekfurlarını anlasarak Osmanlılar üzerine yürümesi.
Sonuçları ve Önemi: Bu savası Osmanlılar kazandı.Böylece Bursa’nın kuzeyi hariç üç tarafıOsmanlı topraklarıyla çevrildi. Mudanya fethedilmis, Bursa kusatılmıstır.
OSMAN BEY HAKKINDA: Ertuğrul Gazi’nin ölümünden sonra beyliğin basına geçmis, 1320 den itibaren rahatsızlığı sebebiyle askeri harekatın basına oğlu Orhan Beyi geçirmisti. Seyh Edebalinin kızıyla evlenmis, ahilerin desteğini kazanmıstır. Türbesi Bursa’da GÜMÜSLÜ KÜMBET’dedir.

ORHAN BEY DÖNEMİ(1324-1362)
ÖNEMLİ OLAYLAR: Bursa’nın alındı(1326) Maltepe (Palekanon) Savası (1329) yapıldı. İznik ve Kocaeli fethedildi. Karesioğulları Beyliği Osmanlılara katıldı.
Rumeli’ye geçildi Bursa’nın fethi: Osman Gazi döneminde baslayan kusatma, tekfurun sehri teslimiyle son buldu.(1326) Maltepe (Palekanon) Savası (1329):
Sebep: Osmanlıların Kocaeli Yarımadasındaki fetihleri ve İznik’i kusatmaları
Savas: Bizans imparatoru III.Andreanikos ile Osmanlı hükümdarı Orhan Bey
arasında yapıldı (1329)
Sonuçları ve Önemi: Savas Osmanlıların zaferiyle sonuçlandı. O güne kadar dikkat çekmeyen Osmanlılar ön plana çıktı. İznik ve Kocaeli’nin Fethi: Maltepe savasından sonra İznik fethedildi, Kocaeli yarımadasının fethi büyük ölçüde tamamlandı. Karesioğulları Beyliğinin Alınması: Karesi Bey’in ölümüyle, oğulları arasındaki
taht kavgasından yararlanan Orhan Bey bu beyliği Osmanlı sınırlarına kattı.
Önemi:
Osmanlılar karesi topraklarına sahip olarak, Marmara kıyılarına ve Çanakkale boğazına ulastılar.
Osmanlılar Karesi Donanmasına sahip oldular.
Hacı İlbey, Evrenus Bey, Ece Halil gibi değerli Karesi komutanları Osmanlı hizmetine girdiler.
Osmanlılar Rumeli’ye geçmeyi düsünmeye basladılar.
Rumeli’ye Geçis:
Rumeli’ye Geçisi Kolaylastıran Sebepler:
Osmanlıların Karesi topraklarına ve Donanmasına sahip olması.
Osmanlıların Hırıstiyanlara ait topraklara sahip olma ideali (Gaza).
Türkmenlere Yurt bulma ihtiyacı.
Bizans’ın Balkan milletlerine karsı Orhan Beyden yardım istemesi.
OLAY: Bizans İmparatoru Kantakuzen Edirne’yi kusatan Sırp ve Bulgarlara karsı Orhan Bey’den yardım istedi. Orhan Bey bunun üzerine oğlu Süleyman Pasa’yı yardıma gönderdi. Edirne’yi kusatan Sırp ve Bulgarları yenen Süleyman Pasa’nın yardımlarına karsılık Bizans Gelibolu Yarımadası’ndaki ÇİMPE kalesini Osmanlılara verdi.(1353)
NOT: Çimpe kalesi Osmanlıların Balkanlardaki fetihleri için önemli bir üs olmustur.

ORHAN BEY DÖNEMİNDE RUMELİ’DEKİ FETİHLER:
Orhan bey’in oğlu Süleyman Pasa Gelibolu’yu ele geçirerek Kesan, Malkara, Tekirdağ, Çorlu ve
Lüleburgaz’ı fethetmistir.
ORHAN BEY DEVRİNDE DEVLET TESKİLATINDAKİ GELİSMELER:
Geçici divan teskilatı kuruldu.
YAYA ve MÜSELLEM adıyla ilk düzenli ordular olusturuldu.
İznik’de ilk Osmanlı Medresesi kuruldu.
OSMANLILARIN RUMELİ’DEKİ İSKAN SİYASETİNİN ÖZELLİKLERİ:
Yeni fethedilen yerlere öncelikle göçebe Türkler yerlestirilir, böylece bunların yerlesik hayata geçmeleri sağlanırdı.
Fethedilen yerdeki yerli halktan ayaklanma çıkarma ihtimali olanlar baska yerlere iskan edilirlerdi.
Göçmenler iskan yerine yakın yerden alınırlardı. Böylece halkın yeni yere uyumu daha kolay olurdu.
İskan edilenlere ihtiyacı olan malzeme verilir ve bir süre vergi alınmazdı.

I. MURAT DÖNEMİ (1362-1389) Orhan Bey’in ölümüyle yerine oğlu I.Murat (Hüdavendigar) geçti.
I. MURAT DÖNEMİNDE ANADOLUDA GELİSMELER: Ankara Karamanoğullarından geri alındı. Oğlu Yıldırım Bayezıd’ı Germiyan Beyi’nin kızıyla evlendirerek onlardan Kütahya, Tavsanlı, Simav ve dolayları çehiz olarak alındı. Hamitoğullarından Eğridir ve çevresi satın alındı. Karaman Beyi Alaaddin Ali Beyle kızını evlendirerek dostluk kurmaya çalıstı. Ancak Karamanoğullarının düsmanca tavırlarını sürdürmeleri üzerine harekete geçerek, Karamanoğullarını yendi. Alaaddin Ali Bey’i affederek barıs yaptı.

I. MURAT DÖNEMİNDE BALKANLARDA GELİSMELER:
Edirne(1362) ve Filibe’nin Fethi, Sırpsındığı Savası (1364) Çirmen Savası (1371) Sırplarla yapılan bu savası Osmanlılar kazandı.) I. Kosova Savası (1389)
EDİRNE VE FİLİBE’NİN FETHİ: I. Murat’ın ilk hedefi Edirne olmustur. Lala Sahin Pasa komutasındaki Osmanlı Ordusu 1362 yılında Edirne’yi fethetmistir. Ardından Filibe alınmıstır.
NOT: Edirne’nin Fethinin Önemi: Sırp ve Bulgarların Bizansla bağlantısı kesildi.

SIRPSINDIĞI SAVASI (1364):
Sebep: Edirne ve Filibe’nin Osmanlıların eline geçmesi Sırp ve Bulgarları rahatsız etmis, bunların papaya basvurmaları üzerine Balkan Devletlerinden olusan (Sırp, Bulgar, Macar, Eflak-Boğdan ve Bosnalılar) bir Haçlı ordusu kurulmustur. Savas: Haçlı Ordusunu HACI İLBEY komutasındaki bir akıncı birliği ani bir baskın
sonucu yok etmistir.
Önemi: Bu zaferle Balkan Devletleri üzerindeki Macarların etkisi kırılmıs, Türklerin Balkanlardaki
ilerlemeleri hız kazanmıstır. Zaferden sonra Edirne baskent yapılmıstır.

I. KOSOVA SAVASI (1389):
Sebep: Osmanlıların Balkanlarda ilerleyisini durdurmak için Sırp Kralı LAZAR’ın öncülüğünde Haçlı
Ordusunun kurulması.
Sonuç: I. Murat komutasındaki Osmanlı Ordusunun zaferiyle sonuçlandı. I. Murat sehit oldu, yerin
oğlu Yıldırım Bayezıd geçti.
I. MURAT DÖNEMİNDE DEVLET TESKİLATINDAKİ GELİSMELER: Divan teskilatı sistemli ve sürekli hale getirildi. Kapıkulu Ocakları kuruldu.

YILDIRIM BAYEZIT DÖNEMİ (1389-1402)
ÖNEMLİ OLAYLAR: Niğbolu Savası(1396), Anadolu’da Türk Birliğinin Sağlanması, İstanbul Kusatmaları,
Ankara Savası (1402) NİĞBOLU SAVASI (1396):
Sebepleri:
a)Kusatma altında bulunan Bizans’ın Avrupa’dan yardım istemesi,
b)Macarlar’ın Osmanlıların Balkanlar’daki ilerleyisi karsısında papadan yardım istemesi.
Savas : Avrupa Devletlerinin ordularından olusan (Macar, Fransız, Alman, İngiliz,Polonya, Venedik ve diğerleri)Haçlı ordusunun Niğbolu kalesini kusatması üzerine, Yıldırım Bayezid İstanbul kusatmasını kaldırarak, Niğbolu önlerinde Haçlı ordusunu yendi.
Önemi :
a)Bu zaferden sonra bulgaristan tamamen Türk topraklarına katıldı.
b)Bu zafer Anadolu Türk Birliğinin sağlanmasında da etkili oldu.
c)Mısır’daki halife Yıldırım’a “Rum Diyarının Sultanı” ünvanını verdi.

ANADOLU’DA TÜRK BİRLİĞİNİN SAĞLANMASI:
Hatırlanacağı gibi anadolu’da Türk birliğinin sağlama çabaları Orhan Bey zamanında baslatılmıs, bu
dönemde Karesi beyliği Osmanlılara bağlanmıs, Ankara Ahilerden alınarak Osmanlı topraklarına katılmıstı. I. Murat devrinde beyliklerle akrabalık yoluyla dostluk kurulmaya çalısılmıs, Germiyanoğullarından çehiz olarak bazı topraklar alınmıs, Karaman Bey’i akrabalığa rağmen düsmanca davranıslarını sürdürünce üzerine sefer düzenlenmis, yine Hamitoğullarından para karsılığı bazı topraklar satın alınmıstı. YILDIRIM BAYEZID Anadolu birliğini sağlamak için iki sefer düzenledi.
Bu seferler sonucunda:
a)Batı Anadolu’daki beyliklerden Germiyan, Aydın,Saruhan, Mentese ve Hamitoğullarına son verildi.
b)Candaroğullarına son verildi.
c)Kadı Burhanettin Beyliği (Eretna devleti) ile yapılan KIRKDİLİM savasında Osmanlı kuvvetleri yenildi. Sehzade Ertuğrul sehit oldu. Kadı Burhaneddin’in Akkoyunlu Devletiyle yaptığı savasta ölmesi üzerine bu beyliğin toprakları da Osmanlılara katıldı.
d)1401 yılında Karamanoğullarına son verildi.
e)Dulkadir oğulları Beyliği Osmanlılara bağlandı.

İSTANBUL KUSATMALARI:
Yıldırım Bayezıd 1291-1400 yılları arasında İstanbul’u 4 kez kusatmıs, bu kusatmalar sırasında Bizans’a Karadenizden gelecek yardımı engellemek için boğazın Anadolu yakasına Anadolu Hisarını(Güzelcehisar) yaptırdı.
Bu kusatmaların basarısız olma sebepleri:
a)Karamanoğullarının problem çıkarması
b)Haçlı Saldırıları (Niğbolu)
c)Timur tehlikesi

OSMANLI-BİZANS ANTLASMASI: Yıldırım Timur tehlikesinin belirmesi üzerine Bizans ile anlasma imzalayarak 4. kusatmayı kaldırdı. Bu antlasmaya göre:
a)İstanbul’da Türk mahallesi kurulacak ve bir cami yapılacak.
b)Türkler ticaret amacıyla serbestçe İstanbul’a girebilecek.
c)İstanbul’da Türklerin davalarına bakmak için kadı bulunacak.
d)Bizans Osmanlı Devletine vergi verecek.

ANKARA SAVASI (1402):
15. yüzyıl baslarında Osmanlılar doğuda Memlük ve Timur Devletiyle komsu olmuslardı. Timur Çağatay
Hanlığına son vererek büyük bir devlet kurmus, Altınorda devletinin parçalanmasına yol açmıs, İran,Irak ve kuzey Hindistan’ı topraklarına katıp, 1400 yılından itibaren Osmanlı topraklarına saldırmaya baslamıstı.
ANKARA SAVASININ SEBEPLERİ:
a)Yıldırım tarafından toprakları alınan Anadolu Beylerinin Timur’a sığınarak, onu kıskırtmaları.
b)Timur tarafından toprakları alınan Irak hükümdarı Celayiroğlu Ahmet ve Karakoyunlu hükümdarı Kara Yülük Osman’ın Yıldırım’a sığınmaları
c)Timur’un Çin’e yapacağı sefer öncesinde arkasında güçlü bir devlet bırakmak istemeyisi.
d)Timur’un Osmanlı’dan kabul edilemez istekleri.
NOT: Timur Yıldırım Bayezıt’dan Anadolu Beylerinin topraklarını iade etmesini, Celayiroğlu Ahmet ve Kara Yülük Osman’ın kendisine teslim edilmesini, Osmanlı Devletinin kendisine bağlılığını bildirmesini istemisti.
SAVAS: İki ordu arasında savas, Ankara’da Çubuk ovasında yapıldı. KARATATARLAR’ın ve Anadolu
beylikleri askerlerinin saf değistirmesi Osmanlı ordusunun savası kaybetmesine ve Yıldırım Bayezıt’ın esir düsmesine neden oldu.
SONUÇLARI:
a)İlk ve son kez bir Osmanlı padisahı savasta esir düstü.
b)Osmanlı Devleti 11 yıl sürecek Fetret devrine girdi.
c)Anadolu Türk birliği yeniden bozuldu, beylikler yeniden kuruldu. (Karesi ve Kadı Burhaneddin beylikleri hariç)
d)Balkanlar’da Osmanlı ilerleyisi bir süre durdu, hatta bazı topraklar kaybedildi.
e)Bizans’ın alınması 50 yıl gecikti.

FETRET DEVRİ (1402-1413)
Timur’un asıl amacı kendisine rakip olabilecek büyük bir Osmanlı Devleti’nin olusmasını engellemekti. Bu nedenle savası kazandıktan sonra Anadolu Beylerinin topraklarını geri vererek, Anadolu Türk birliğini parçaladı. Osmanlı ülkesini Yıldırım’ın oğullarına bıraktı. Timur’un Anadolu’dan çekilmesinden sonra Yıldırım Bayezid’in 4 oğlu arasında baslayan ve 11 yıl süren taht kavgası dönemine Osmanlı Tarihinde FETRET DEVRİ denir.

I.MEHMET (ÇELEBİ MEHMET) DÖNEMİ (1413-1421)
Kardesleri Süleyman, İsa ve Musa Çelebiyle giristiği taht kavgasından basarıyla çıktı. Devleti kardesleriyle paylasma fikrine katılmadı. Böylece Osmanlı Devletini parçalanma ve yıkılmakdan kurtardı. Bu nedenle Çelebi Mehmet devletin 2. KURUCUSU sayılır.
ÇELEBİ MEHMET DEVRİ ÖNEMLİ OLAYLARI:
1)Eflak Osmanlılara yeniden bağlandı.
2)Venediklilerle İLK DENİZ SAVASI yapıldı.(1416) (Ancak bu savası Venedikliler kazandı.)
3)Anadolu Türk birliğini yeniden sağlamaya çalıstı. ( Aydın ve Saruhan beyliklerini ortadan kaldırdı. Candar ve Mentese beylikleri Osmanlılara bağlandı. Karamanoğullarıyla savastı.)
4)Seyh Bedreddin ve Mustafa Çelebi isyanlarını bastırdı.

SEYH BEDREDDİN İSYANI(1418-1420)
Osmanlı devletinde kazaskerliğe kadar yükselmis olan Seyh Bedreddin mülkiyetin ortak olduğu seklinde fikirlerle ve İslam’a aykırı düsüncelerle etrafına çok sayıda mürid topladı. Fetret döneminin olusturduğu siyasi ve ekonomik bozukluklardan yararlanarak ayaklandı, sonunda yakalanarak idam edildi.
NOT: Seyh Bedreddin İsyanı devletin gücünü sarsan, Anadolu Selçuklu Devleti
döneminde meydana gelen BABA İSHAK isyanına benzer.

MUSTAFA ÇELEBİ İSYANI (DÜZMECE MUSTAFA)
Timur Ankara savasından sonra Yıldırım Bayezıt’ın oğlu sehzade Mustafa Çelebiyi rehin alarak yanında Semerkant’a götürmüstü. Timur’un ölümüyle serbest kalarak Anadolu’ya gelen Mustafa’nın gerçek Mustafa olup olmadığı bilinmediğinden “Düzmece Mustafa” da denilmistir. Mustafa Çelebi, kardesi Mehmet Çelebi’ye karsı taht kavgasına girmis, ancak yenilerek Bizans’a sığınmıstır. Çelebi Mehmet Mustafa’nın gözaltında tutularak kontrol edilmesi için Bizans’la anlasmıstır.

II.MURAT DÖNEMİ (1421-1451)
II. Murat önce Bizans tarafından serbest bırakılan amcası Çelebi Mustafa( Düzmec Mustafa) isyanını bastırmıs, Mustafa’yı ortadan kaldırdı. Sonra Mustafa’yı serbest bırakarak destekleyen Bizans’ı kusattı. Ancak bu defa da Bizans ve Karamanoğullarının kıskırması sonucu ayaklanan Kardesi Sehzade Mustafa ile
uğrasmak zorunda kaldı.

BALKANLAR’DAKİ ÖNEMLİ OLAYLAR:
EDİRNE-SEGEDİN ANTLASMASI(1444): Macar, Sırp, Bosna ve Eflak kuvvetlerinin olusturduğu
Haçlı ittifakına karsı Osmanlı kuvvetleri basarısız olunca, bu antlasma imzalanmıstır. Osmanlıların bu
antlasmayı imzalamak zorunda kalıslarının bir nedeni de Karamanoğullarının problem çıkarmasıdır.
Edirne-Segedin Antlasmasına göre:
a)İki taraf 10 yıl savasmayacak,
b)Tuna Nehri iki taraf arasında sınır olacaktı.
NOT: Bu antlasmadan sonra II.Murat yrini 12 yasındaki oğlu II.Mehmet’e (Fatih) bıraktı.

VARNA SAVASI (1444):
Sebep: II. Mehmet’in küçük yasta tahta geçmelesini fırsat bilen Haçlıların Edirne- Segedin Antlasmasını bozmaları.
Sonuç: II. Murat tekrar tahta geçerek Haçlı ordusunu Varna’da yendi.

II. KOSOVA SAVASI (1448):
Osmanlıları Avrupa topraklarından atmak için Macarlar’ın öncülüğünde hazırlanan Avrupa Devletlerinin kuvvetlerinden olusan Haçlı ordusu ağır bir yenilgiye uğradı.
Önemi:
a)Balkanlardaki Osmanlı egemenliği kesinlik kazandı.
b)Hırıstiyan Avrupa Türklere karsı bir daha Haçlı seferine girisemeyerek, savunmaya çekildi.
c)İstanbul’un fethi kolaylastı. (Fatih’in kusatmasında Bizans, Avrupadan beklediği yardımı bulamadı.)

Türkiye Tarihinde 1718-1730 yillari arasindaki döneme, Mesrutiyetten sonra verilen ad. Bu devirde Istanbul’da Lâle zevki artip, yetistirilmesi yayginlasmistir. Devlet adamlari dahil, istanbullularin bahçelerinde lâle yetistirip zevk edinmelerinden dolayi sair ve tarihçiler tarafindan bu yillara “Lâle Devri” denilmistir.

Lâle Devri, Osmanli Sultani Üçüncü Ahmed Hân (1703-1730) ve Vezir-i âzam Nevsehirli Damad ibrahim Pasa zamaninda Osmanhli-Rus-Avusturya-Venedik harplerinden sonra imzalanan Prut ve Pasorofca Andlasmasi ardindan basladi. Yillarca süren harpler ve isyanlardan bikmis olan ahali, andlasmalardan sonra korku ve endiseden uzak bir hayat sürmeye basladi. Istanbul’da sünnet ve dügün merasimleri artarak, mevsimine göre kir, deniz seyahatlari ve helva sohbetleri tertiplendi. Padisah dahil, devlet adamlari, baharda, Lâle mevsiminde Sa’dâbâd, Serefâbâd Bag-i Ferah, Emnâbâd, Hüsrevâbâd, Hümayunâbâd. Kasr-i Süreyya, Vezirbahçesi kösklerinde, Tersane bahçesi, Çiragan bahçesi, Besiktas Yalilarina giderlerdi. Devlet adamlari, ahali ve çiçekçi esnafi, ikiyüzden fazla lâle çesidi yetistirip, bu bitkiye karsi alâka artmistir. “Mahbud”, devrin en meshur ve pahali lâle çesididir. Istanbul basta olmak üzere bütün memleket sathinda park, bahçe tanzimi, kösk, saray, çesme, sebil, imaret, medrese, kütüphane ve camiler dahil pek çok san’at eseri yapildi. Insa ve tamir edilen san’at eserlerinin süslenip, tezyini için Istanbul’a Çini fabrikasi kuruldu. Bugünkü Nevsehir, bu devrin eseridir. Yine bu devirde, onaltinci yüzyildan beri Istanbul’da ve diger Osmanli sehirlerinde Arapça, Ermenice, Ibranice, Rumca kitap basan matbaalarin ardindan, Seyh’ül-Islâm Abdullah Efendi’nin fetvasi ile Osmanlica kitap basimi da serbest oldu. Matbaada basilacak kitaplarin kontrolü için de âlimler vazifelendirildi. Istanbul’da bulunan ve bütün dünyada kiymetli eserlerin yazilmasini sagliyan doksanbin kadar hattatin durumlari dikkâte alinarak ilk zamanlar dinî kitap basilmadi. Hattatlikla ugrasan kalem ehlinin bir kismi matbaada tab islerinde musahhilik yaparak zamanla denge saglandigindan dinî kitaplarin da basimina geçildi. Matbaanin ve hattatlarin ihtiyacini karsilamak için kâgit fabrikasi kuruldu. Avrupa ile münasebetler arttirilip, Viyana’ya konsolos tayin edilerek, çesitli bassehirlere dostluk nameleri gönderildi.

Sonradan Lâle Devri diye adlandirilan 1718-1730 tarihleri arasindaki yillar sulh, sükun ve huzurla geçtiginden Osmanli kültür, san’at ve ilim âleminde kiymetli sahsiyetler yetisti. Hattatlar vasitasiyla eski eserler çogaltilarak, her tarafa dagitildi. Damad Ibrahim Pasa tarihe merakli oldugundan bir çok tarih kitaplarinin yazmalari kontrol edilip, karsilastirmali olarak hattatlara yazdirilarak, çogaltildi. Ilmi encümen, hey’et ve bürolari kurularak, Arapça, Farsça, Yunanca kitaplar tercüme edildi. Bu devirde yapilan saray ve kösklerdeki ilim meclislerine, sohbetlere kiymetli âlimler, san’atkârlar, sâirler ve edipler katilirdi. Sohbetlere dogu dillerini iyi bilen ve ilim erbabindan sâir Nedim ayri bir renk katardi. Nedim, Lâle Devri’nin günlük hayatini ve Istanbul’un tasvirini,

“Bu sehri Stanbul kî, bî müslü bahâdir;
Bir sengine yekpare Acem mülkî fedadir.
Bazari hüner madeni ilmü ulemadir.” misralariyla yapmistir.

Lâle Devri’ndeki huzur ahengini; Iran mes’elesi, devlet adamlarinin imâr faaliyetlerini, ordudaki düzenlemeleri ve meclis toplantilarini istemeyen yabancilar ile yazilan eserlerin yanlis açiklanip, anlasilmasi bozdu. Patrona Halil adinda devsirme bir tellak Yeniçeri ihtilâl hazirligini tamamladiktan sonra, Sultan Üçüncü Ahmed Hân’in sefer hazirliklari içindeyken ve tatil günü devlet adamlarinin yazliklarda bulunduklari esnada isyan basladi. 28 Eylül 1730 tarihinde meydana gelen Patrona Halil isyaniyla Damat Ibrahim Pasa ve yakinlari, asîlerin arzusuyla vazifeden alinip, öldürüldü. Asilerin arzusu bitmeyerek, nihayet seksensekizinci Islâm Halifesi ve Yirmiüçüncü Osmanli Sultani Üçüncü Ahmed Hân’in da hallini istediler. Istanbul’da yapilan yalilar yagma edilip, yikilarak Lâle bahçeleri tahrip edildi. Birçok güzide san’at eserleri de asilerin yagmacilarin tahribine ugradigi gibi, san’atkârlar, sâirler, edipler ilim ve devlet adamlari da öldürülüp, her hususta vahsice hareket edildi. Damat Pasa’nin öldürülmesi ve Sultan Üçüncü Ahmed Hân’in tahtan indirilmesi ile Türkiye tarihinin sonradan Lâle Devri denilen 1718-1730 dönemi de sona erdi. Bu devir; sulh, sükûn, huzur, imar faaliyetleri, güzide san’at eserleri yapilmasi, ilmi eserlerin çogaltilarak dagitilmasi, ihtiyaç duyulan maddelerin ülkede imalati için fabrika tesisi, askeri yenilikler, dünyada olup biten yenilik ve olaylarin takip edilmesi, ‘ Istanbul’da itfaiye teskilatinin kurulmasi; âlim, edip sair ve san’atkârlarin korunmasina ayri bir itina gösterilmesi bakimindan Türkiye tarihinde baskalik arz ettiginden önemlidir.

Kanunî Sultan Süleyman zamanında, Mohaç Zaferi’nden 12 yıl sonra kazanılan Preveze Deniz Savaşı, Türk ordusunun denizlerde de gücünün doruğuna ulaştığını kanıtlayan bir savaştır. Türk ordusu Mohaç’ta bütün birleşik Avrupa ordularını yendiği gibi, Türk donanması da birleşik Avrupa donanmasını Preveze’de yenilgiye uğratmıştır.

SAVAŞ HAZIRLIĞI

Akdeniz’in bir Türk gölü haline gelmesi Avrupa devletlerini telâşa düşürmüştü. Karl V çok büyük bir donanma hazırladı. Bütün Avrupa devletleri hazırlanan Haçlı donanmasına gemi ve askerle katıldı. Donanmanın başına da Venedikli kumandan Andrea Doria getirildi. Haçlı donanmasında 600 gemi, 3000 kadar top, 60000 asker vardı.

Türk donanması 122 parça gemiden oluşuyordu. Donanmaya kaptanı-derya (büyük amiral) Barbaros Hayrettin Paşa komuta ediyordu. Yanında oğlu Hasan Reis, sağ kanatta Salih Reis, sol kanatta Şeydi Ali Reis, yedekte Turgut Reis bulunuyordu. Türk donanması Haçlı donanmasından beş kat daha az olmasına karşılık manevra ve ateş üstünlüğü vardı.

İki donanma Yunan Denizi’nde, Preveze açıklarında karşılaştığı zaman amiral Andrea Doria, sayıca az olan Türk donanmasının hemen saldırıya geçeceğini aklına bile getirmedi. Çünkü orada Barbaros’un emrinde bulunan donanma Akdeniz’deki Türk donanmasının tamamı değildi. Onun bütün donanmayı biraraya getirdikten sonra savaşa girebileceğini düşündü. Ama yanılmıştı. Barbaros düşman donanmasını görür görmez saldırıya geçti.

Yarma ve çevirme hareketleriyle düşmanı şaşkına döndürerek birkaç saat içinde düşman donanmasının yarısından çoğunu top ateşiyle batırdı. Öteki yarısı gece karanlığından yararlanarak fenerlerini söndürüp kaçtı. Böylece Akdeniz’de Türk egemenliği perçinlenmiş ve Barbaros’un en büyük deniz komutanı olduğu bir kere daha kabul edilmişti.

Büyük zafer, o sırada seferde bulunan Kanunî’ye, Barbaros’un oğlu Hasan Reis tarafından müjdelendi ve savaşın ayrıntıları anlatıldı. Kanunî, bütün imparatorlukta şenlik yapılmasını emretti. Preveze Zaferi bugün de Türk denizcilik günü olarak kutlanır.