SZCK (KEL襤ME)
C羹mlenin anlaml覺 en k羹癟羹k birimlerine ya da tek ba覺na anlam覺 olmad覺覺 h璽lde c羹mle i癟inde anlam kazanan anlat覺m birimlerine kelime denir. Kelime, insanlar aras覺nda anlamay覺 salayan dilin anlaml覺 en k羹癟羹k par癟as覺d覺r. Kelimelerin belirli bir d羹zen i癟erisinde bir araya getirilmesiyle anlama salan覺r.
SZCKTE ANLAM
Kelimeler de dil gibi canl覺 varl覺klard覺r. Sahip olduklar覺 anlamlar覺n d覺覺nda zamanla yeni anlamlar kazanabildikleri gibi bir anlamda birka癟 kelime de kullan覺labilir. Bu 繹zellikler hem kelimenin kendisine ait olabilir, hem de dier kelimelerle olan anlam ilikisini g繹sterebilir. Burada kelimelerin anlam 繹zelliklerinin yan覺 s覺ra kelimeler aras覺ndaki anlam ilikileri de kar覺m覺za 癟覺kmaktad覺r. Kelimeler tek balar覺na anlaml覺 olabildikleri gibi c羹mlede veya s繹z i癟inde kullan覺l覺lar覺na g繹re yeni anlamlar da kazanabilirler, aralar覺nda anlamdal覺k sestelik gibi ilikiler de bar覺nd覺rabilirler.
Anlam bak覺m覺ndan kelimeler ve kelimeler aras覺ndaki anlam ilikileri unlard覺r:
A. ANLAM BAKIMINDAN SZCKLER
Kelimelerin ta覺d覺klar覺 anlamlar覺 maddeler h璽linde s覺ralayal覺m.
1. GEREK ANLAM (TEMEL ANLAM)
Kelimelerin ta覺d覺klar覺 ilk ve genel anlama ger癟ek anlam denir. Kelimelerin s繹zl羹kteki ilk anlam覺d覺r. Kelimenin ger癟ek anlam覺, herkes癟e bilinen yayg覺n anlam覺d覺r. Buna “temel anlam” da denir.
Mesel璽, a覺z dendiinde akla ilk gelen, organ ad覺d覺r. g繹z kelimesi de 繹yle.
Souktan su borular覺 patlam覺.
Aya覺nda eski bir spor ayakkab覺 var.
Biraz sonra toprak bir yola girdik.
Kanad覺 k覺r覺k bir mart覺 g繹rd羹m.
Souk sudan boaz覺 imiti.
Yataktan kalkarken ba覺m覺 duvara 癟arpt覺m.
D羹n gece erken yatt覺m.
S覺cak 癟orbay覺 i癟ince rahatlad覺m.
Dolaptan temiz elbiselerini 癟覺kard覺.
Ahmetin burnu iyi koku al覺r.
Az覺nda yaralar olumutu.
Elini h覺rsla masaya vurdu.
襤ri hantal g繹vdesini zorlukla s羹r羹kl羹yor gibiydi.
G繹l羹n k覺y覺lar覺n覺 yapraks覺z, bodur aa癟lar kuatm覺t覺.

2. YAN ANLAM
Temel anlam覺yla balant覺l覺 olarak zamanla ortaya 癟覺kan deiik anlamlara yan anlam denir. S繹zc羹羹n ger癟ek anlam覺n覺n d覺覺nda, ancak ger癟ek anlam覺yla az 癟ok yak覺nl覺k ta覺yan yeni anlamlar kazanmas覺 yan anlam覺 oluturur. Bir s繹zc羹羹n yan anlam kazanmas覺nda genellikle yak覺t覺rma ve benzerlik ilgisi etkili olmaktad覺r.
Mesel璽 g繹z dendiinde akla ilk gelen, kelimenin temel anlam覺 olan organ ad覺d覺r. Ama inenin g繹z羹, 癟antan覺n g繹z羹, masan覺n g繹z羹 tamlamalar覺ndaki anlamlar benzetme yoluyla kazand覺r覺lm覺 yeni anlamlard覺r. Bunlara da yan anlam denir.
Mesel璽, d羹mek kelimesi Meyveler tek tek yere d羹t羹 c羹mlesinde temel anlamda; ocuun pantolonu d羹羹yordu, Bu y覺l覺n ilk kar覺 d羹t羹 ve Kavaklar覺n g繹lgesi yola d羹t羹 c羹mlelerinde yan anlamdad覺r.
Beikta s覺rtlar覺na aa癟 dikiyorlar. (arka taraf)
G羹l羹n tomurcuklar覺 sabahleyin patlam覺.
U癟a覺n kanad覺 havada par癟alanm覺.
Ba覺 k覺r覺k bir 癟iviyi s繹kmeye ura覺yor.
Bu dalda baar覺l覺 olabileceimi san覺yorum.
K繹pr羹n羹n aya覺na bomba koymular.
ieyi boaz覺na kadar doldurdu.
Kap覺n覺n kolunu k覺r覺nca babamdan azar iittim.
Benim yetitirdiim 繹renciler daha baar覺l覺.
Yokuun ba覺na kadar kotuk.
Somutlama ve soyutlama: Dilimizde kelimeler sadece bir anlamda kullan覺lamaz. Yani bir kelime birden fazla yerde ve 癟ok farkl覺 anlamlarda kullan覺labilir. Onun i癟in somutlama ve soyutlama, dilimizdeki kelimeler i癟in her zaman m羹mk羹nd羹r. Somut anlam覺yla ge癟ilen yer demek olan yol kelimesi y繹ntem, metot anlam覺na gelerek soyutlam覺t覺r.
Yak覺t覺rmaca: Kendi ad覺 olmayan ya da ad覺 olduu h璽lde bilinmeyen varl覺klar 癟eitli 繹zellikleri nedeniyle uygun olan kelimelerle adland覺r覺l覺r. Buna yak覺t覺rmaca denir. U癟a覺n kanad覺, masan覺n g繹z羹, ayakkab覺n覺n burnu vb
3. MECAZ ANLAM
Bir s繹zc羹羹n ger癟ek anlam覺ndan b羹t羹n羹yle uzaklaarak kazand覺覺 yeni anlama mecaz anlam denir. Baka bir deyile bir kelimenin, ger癟ek anlam覺 d覺覺nda, baka bir kelimenin yerine kullan覺lmas覺 sonucu ortaya 癟覺kan anlamd覺r. Bu kullan覺mda anlat覺m覺 renklendirmek ve kuvvetlendirmek esast覺r. Mecaz anlamda iki kelime bir y繹n羹yle benzerlik ilgisi kurularak birbirine benzetilmitir.
Bu konuyu bir daha a癟mayaca覺m.
襤sizlik sorunu h羹k羹meti terletecek.
Derdim 癟oktur, hangisine yanay覺m.
Doktora bo g繹zlerle bak覺yordu.
Bu ark覺ya bay覺l覺yorum.
Tatl覺 s繹zlerle babas覺n覺n g繹nl羹n羹 ald覺.
Yak覺nda sava patlayacak.
Hepimiz onun hafif biri olduunu biliyorduk.
襤nce ilere akl覺m pek ermiyor.
Kitaplar覺 ta覺rken kolum koptu.
襤lk damlalardan sonra yamur birden cotu.
Bu s繹ze gen癟lerden biri ince bir kar覺l覺k verdi.
Onun pikinliine bir anlam veremedik.
Cesaretinin k覺r覺lmas覺na sen sebep oldun.
Mecaz anlamlar, benzetme ve ilgi yollar覺yla yap覺l覺r. Benzetme yoluyla yap覺lanlardan biri istiaredir. 襤stiare a癟覺k ve kapal覺 olmak 羹zere ikiye ayr覺l覺r. Edebiyat dersinde s繹z sanatlar覺 aras覺nda incelenir. Eretileme ve deyim aktarmas覺 da denir.
Kurban olam, kurban olam
Beikte yatan kuzuya (a癟覺k istiare)
Tekerlekler yollara bir eyle anlat覺yor. (kapal覺 istiare)
襤lgi yoluyla yap覺lanlara ad aktarmas覺 denir. Ad aktarmas覺nda benzetme amac覺 olmaz. 襤癟-d覺, par癟a-b羹t羹n, neden-sonu癟, sanat癟覺-yap覺t, yer-insan, yer-olay gibi ilgiler vard覺r. Aa覺daki c羹mleler ad aktarmas覺na 繹rnektir. (ad aktarmas覺 ayr覺ca mecaz-覺 m羹rsel ad覺yla s繹z sanatlar覺nda da ilenir.)
Dalgalan sen de afaklar gibi ey nazl覺 hil璽l
Sa癟覺n覺 kestir demedim mi?
Bereket ya覺yor; 癟ift癟inin y羹z羹 g羹lecek.
Aya覺n覺 癟覺karmadan girebilirsin.
Bu olaylara Ankara sessiz kal覺yor.
Orhan Veliyi okur musun?
4. DEY襤M ANLAM
Deyim, en az iki kelimenin kal覺plaarak yeni bir anlam kazanmas覺yla oluan mecazl覺 s繹zlerdir. Kelimelerden biri veya her ikisi anlam kayb覺na urar.
Bu s繹zlerle g繹nl羹m羹 alm覺 m覺 oldun?
Kendi d羹羹ncelerinde ayak diriyordu.
Korktuu ba覺na gelmi, arabas覺 bozulmutu.
Her g繹rd羹羹ne dudak b羹k羹yordu.
Senin yapt覺覺n pire i癟in yorgan yakmak.
襤ki gen癟 adam boaz boaza geldi.
Olur olmaz konularla ba ar覺tmay覺 seversin.
Bu ekilde anlat覺rsan覺z akl覺 yatar.
Sonunda korktuumuza urad覺k, 癟ocuk kayboldu.
Matematii akl覺m alm覺yor.
ocuk az覺 a癟覺k beni dinliyordu.
renciler, beni can kula覺 ile dinliyordu.
Hi癟bir ite diki tutturamam覺t覺.
Bizimkinin iyice 癟enesi d羹t羹.
G繹ze girmek i癟in her eyi yap覺yor.
襤in a覺rl覺覺n g繹z羹m羹z羹 korkutmutu.
Bu soruya kafa yorman覺 istemitim.
ocuk eli uzun biri, c羹zdan覺m覺 alm覺.
Buras覺 癟ok ayak alt覺, urada dural覺m.
Deyimlerin 繹zellikleri:
a) Deyimler kal覺plam覺 s繹zlerdir. S繹zc羹klerin yerleri deitirilemez, herhangi biri at覺lamaz, yerlerine baka kelimeler konulamaz.
Mesel璽 “y羹z羹n ak olsun” yerine “y羹z羹n beyaz olsun” denilemez,
“oca覺na incir aac覺 dikmek” yerine “oca覺na 癟am aac覺 dikmek” denilemez,
“ay覺kla pirincin ta覺n覺” yerine “ay覺kla bulgurun ta覺n覺” denilemez,
“dilinin alt覺ndaki baklay覺 癟覺kar” yerine “dilinin alt覺ndaki ekeri 癟覺kar” denilemez,
“t羹yleri diken diken ol-” yerine “k覺llar覺 diken diken ol-” denemez.
Ama istisnalar yok deildir: ba baa vermek ve kafa kafaya vermek gibi.
Araya baka kelimeler girebilir:
Ba覺n覺 derde sokmak Ba覺n覺 son g羹nlerde hep derde soktu.
b) Deyimler k覺sa ve 繹zl羹 anlat覺mlard覺r. Az s繹zle 癟ok ey anlat覺rlar: am sak覺z覺 癟oban armaan覺, dili 癟繹z羹l-, dilinde t羹y bit-, dilini yut-
c) Deyimler en az iki s繹zc羹kten oluurlar. Bu 繹zellik deyimi mecazdan ay覺r覺r.
1. Ya kelime 繹bei ve mastar eklinde olurlar:
az覺 a癟覺k, kula覺 delik,
eli uzun, kala g繹z aras覺nda,
bulan覺k suda bal覺k avla-, diki tutturama-,
can kula覺 ile dinle-, k繹pr羹leri at-,
pire i癟in yorgan yak-, pimi aa su kat-,
kafay覺 ye-, akl覺 alma-,
ak覺nt覺ya k羹rek 癟ek-, az覺 kulaklar覺na var-,
bel bala-, 癟enesi d羹-,
g繹ze gir-, dara d羹-,
2. Ya da c羹mle eklinde olurlar ki bunlar覺n bir k覺sm覺 ger癟ek olaylara yada 繹yk羹c羹klere dayan覺r.
Yorgan gitti, kavga bitti.
Dostlar al覺verite g繹rs羹n,
ou gitti az覺 kald覺,
Allah bana ben de sana,
At覺 alan sk羹dar’覺 ge癟ti,
Tut kelin per癟eminden,
Dam 羹st羹nde saksaan, vur beline kazmay覺,
K覺z覺m sana s繹yl羹yorum, gelinim sen al覺n.
Ben diyorum had覺m覺m, o soruyor ka癟 癟ocuun var?,
Ne i yans覺n ne kebap,
Fol yok yumurta yok ..
d) Deyimler 繹zel anlaml覺 s繹zlerdir. Deyimler genel yarg覺 bildirmezler. Deyimler bir kavram覺 belirtmek i癟in bulunmu s繹zlerdir. 羹tte bulunmazlar. Atas繹zleri ise genel anlaml覺 s繹zlerdir. Ders vermek, 繹羹tte bulunmak i癟in ortaya konulmulard覺r. Deyimle atas繹z羹n羹 ay覺ran en 繹nemli nitelik budur. Mesel璽: “襤leyen demir 覺覺ldar” atas繹z羹d羹r. al覺man覺n 繹nemini anlatmaktad覺r. Bu yarg覺 d羹nyan覺n her yerindeki insan i癟in ge癟erlidir.
e) Deyimlerin 癟ounda kelimeler ger癟ek anlam覺ndan 癟覺karak mecaz anlam kazanm覺lard覺r. antada keklik, az覺 a癟覺k, kula覺 delik, abay覺 yakmak, devede kulak, hap覺 yutmak, fol yok yumurta yok, hem nal覺na hem m覺h覺na, ne i yans覺n ne kebap, ben diyorum had覺m覺m, o soruyor ka癟 癟ocuun var?
Baz覺 deyimler ise anlamlar覺ndan 癟覺kmam覺lard覺r: ou gitti az覺 kald覺, ismi var cismi yok, adet yerini bulsun, Allah bana ben de sana, y羹kte hafif pahada a覺r, 繹zr羹 kabahatinden b羹y羹k, dosta d羹mana kar覺, iyi g羹n dostu, can覺 sa olsun ..
f) Deyimler c羹mlenin 繹esi olabilir, c羹mlede baka g繹revler de alabilir:
z羹nt羹s羹nden az覺n覺 b覺癟ak a癟m覺yordu. (Y羹klem)
Damar覺ma basmadan konuamaz m覺s覺n? (Zarf t羹mleci)
Aslan pay覺 ona d羹t羹. (zne, isim tamlamas覺)
O, dik kafal覺 biridir. (s覺fat tamlamas覺, s覺fat)
g) Kafiyeli deyimler de vard覺r:
Ele verir talk覺m覺, kendi yutar salk覺m覺
5. TER襤M ANLAM
Bir bilim, sanat ya da meslek dal覺yla ilgili bir kavram覺 kar覺layan kelimelere terim denir. Terimlerin anlamlar覺 dar ve s覺n覺rl覺d覺r.
rnek: “Ekvator” kelimesi tek bir anlama gelir ve tek bir nesneyi kar覺lar.
rnek: k繹k, m覺sra, muson.
y羹klem, 繹zne, k繹k, zarf, dil bilgisi terimleri; 羹癟gen, daire, 癟ap, kelimeleri de geometri terimleridir.
Terimler halk覺n s繹z varl覺覺nda yer almaz, ama halk az覺nda kullan覺l覺p da sonradan terim 繹zellii kazanm覺 kelimeler vard覺r.
rnek: “Budala” kelimesi halk覺n s繹z varl覺覺nda aptal, anlay覺s覺z, sersem anlamlar覺yla kullan覺l覺r, fakat bu kelime psikolojide belli bir zeka seviyesine sahip anlam覺nda kullan覺ld覺覺nda terimdir.
Terimler, genellikle ger癟ek anlam覺yla kullan覺lan s繹zlerdir. Terimlerin, mecaz anlam覺, yan anlam覺, deyim anlam覺 yoktur.
Boaz覺 ge癟ip Karadenize ulat覺k.
Aya覺 olmayan g繹llerde tuz oran覺 y羹ksek olur.
Aac覺n k繹kleri 癟ok derinde.
癟genin i癟 a癟覺lar覺 toplam覺 180dir.
7. SOYUT ANLAM
Be duyu organ覺ndan biriyle alg覺lanamayan, maddesi olmayan, varl覺klar覺 inan癟la ve his ile bilinen kavram ve varl覺klar覺 kar覺layan kelimelere soyut kelimeler denir; bu kelimelerin g繹sterdii anlam 繹zelliklerine de soyut anlam denir.
Hayal, r羹ya, d羹羹nce, menfaat, sevgi, korku, g羹zellik…
8. SOMUT ANLAM
Be duyu organ覺nda biriyle alg覺lanabilen, maddesi olan kavram ve varl覺klar覺 kar覺layan kelimelere somut kelimeler denir; bu kelimelerin g繹sterdii anlam 繹zelliklerine de somut anlam denir.
Aa癟, ta, ev, mavi, souk, su, masa, yol, y羹r羹mek, komak…
Soyut anlaml覺 kelimeler mecazl覺 kullan覺larak somuta aktar覺labilir.
Yaz覺n覺zda kuru bir anlat覺m g繹r羹yorum.
Adam y覺ld覺zlara basa basa y羹r羹yordu.
9. GENEL ve ZEL ANLAM
Genel anlaml覺 kelimeler birden fazla kelimeyi b羹nyesinde bulunduran, birden 癟ok t羹r羹 kapsayan kelimelerdir. zel anlaml覺 kelimeler ise daha dar bir anlam覺, kesin ve net olarak anlat覺r. Anlam 繹zelletik癟e kesinlik de artar.
Varl覺k-canl覺-insan-Ahmet
Metin-paragraf-c羹mle-kelime-hece-harf
B. SZCKLER ARASINDAK襤 ANLAM 襤L襤K襤LER襤
1. E ANLAMLI SZCKLER
Yaz覺l覺 ve okunu bak覺m覺ndan farkl覺 fakat anlamca ayn覺 olan kelimelerdir. Bu t羹r kelimeler birbirlerinin yerini tutabilir. Anlamda kelimelerin birisi genelde yabanc覺 k繹kenlidir.
k覺ymet-deer, cevap-yan覺t, sene-y覺l, medeniyet-uygarl覺k, imk璽n-olanak, acele-ivedi, zelzele-deprem, yoksul-fakir, misafir-konuk, s覺nav-imtihan, y繹ntem-metot, mesele-sorun, fiil-eylem, kelime-s繹zc羹k, vas覺ta-ara癟…
Fakat baz覺 durumlarda anlamda kelimeler birbirinin yerini tutamaz: kara bahtl覺 kelime grubunda kara kelimesinin yerine siyah kelimesini kullanamazs覺n覺z. 羹nk羹 iki kelimenin (k繹keni ne olursa olsun) anlamda veya yak覺n anlaml覺 olabilmesi i癟in ayn覺 anlam 繹zelliini ta覺malar覺 gerekir.
T羹rk癟e kelimeler aras覺nda da e anlaml覺l覺k olabilir:
deprem-yer sars覺nt覺s覺-zelzele,
kimi zaman-ara s覺ra-zaman zaman-arada bir-bazen
2. YAKIN ANLAMLI SZCKLER
Yaz覺l覺覺 ve okunuu farkl覺 olan, anlamda gibi g繹r羹nd羹羹 h璽lde birbirinin yerini tamamen tutamayan, yani aralar覺nda anlam ayr覺nt覺s覺 bulunan kelimelerdir. Bunlar 癟ounlukla T羹rk癟e kelimelerdir.
g繹ndermek-yollamak, bezmek-b覺kmak-usanmak, dilemek-istemek, 癟evirmek-d繹nd羹rmek, s繹ylemek-demek-konumak, e-dost, h覺s覺m-akraba, bakmak-seyretmek,
Kardeim sana k羹sm羹.
Kardeim sana k覺r覺lm覺.
Kardeim sana g羹cenmi.
Kardeim sana dar覺lm覺.
Birinci c羹mlede bir “kesinlik ve a覺r覺l覺k” anlam覺, ikinci c羹mlede bir “esneklik, hatta hog繹r羹” anlam覺, 羹癟羹nc羹 c羹mlede “羹z羹lmek” anlam覺, d繹rd羹nc羹 c羹mlede “g羹cenip g繹r羹mez olmak” anlam覺 vard覺r.
Ben her sorunla baa 癟覺kar覺m. (ba etmek)
Bu kadar y羹rekten 癟a覺rma beni. (candan)
Davran覺lar覺 hi癟bir zaman i癟tenlikli deildi. (y羹rekten, candan)
Yapt覺覺 ii 繹nemsemiyordu. (繹zen g繹stermiyordu.)
3. ZIT ANLAMLI SZCKLER
Anlamca birbirinin kar覺t覺 olan kelimelerdir.
Siyah-beyaz, uzun-k覺sa, aa覺-yukar覺, ileri-geri, var-yok, gelmek-gitmek,
T羹m kelimelerin z覺t anlaml覺s覺 yoktur. Eylemlerde de durum ayn覺d覺r. Bir eylemin olumsuzu o eylemin kar覺t覺 sat覺lmaz.
sevinmek kar覺t覺 sevinmemek deil 羹z羹lmektir.
Kelimeler aras覺ndaki kar覺tl覺k c羹mledeki kullan覺ma g繹re deiir.
doru kelimesinin z覺t anlaml覺s覺 bir c羹mlede eri olurken, dierinde yanl覺 olabilir.
襤ki kelimenin (k繹keni ne olursa olsun) anlamda, yak覺n anlaml覺 veya z覺t anlaml覺 olabilmesi i癟in ayn覺 anlam 繹zelliini ta覺malar覺 gerekir. Mesel璽, siyah ile beyaz, ancak ikisi de ger癟ek (temel) anlamda olduklar覺 zaman z覺t anlaml覺 olurlar. Hafif olmayan anlam覺ndaki a覺r kelimesinin a覺r olmayan anlam覺ndaki hafifle z覺t anlaml覺 olabilmesi i癟in ikisinin de ger癟ek (temel) anlamda kullan覺lmas覺 gerekir.
4. E SESL襤 SZCKLER
Yaz覺l覺覺 ve okunuu ayn覺 olduu h璽lde anlamlar覺 farkl覺 olan kelimelerdir. Bunlar yal覺n h璽lde olabildikleri gibi ek alm覺 h璽lde de olabilirler. iirde cinas olarak kullan覺l覺r ve cinasl覺 kafiye yap覺l覺r.
G羹l: 1. 癟i癟ek, 2. g羹lmekten emir
K覺r: 1. k覺rsal alan, 2. k覺rmaktan emir, 3. beyaz
Yazma: 1. ba 繹rt羹s羹, 2. yazmaktan olumsuz emir, 3. yazma ii
Ek alm覺 kelimelerle, ek alm覺 ve almam覺 kelimeler aras覺nda da e seslilik s繹z konusudur. Bu ekler g繹revce farkl覺 ekler de olabilir:
Siyah anlam覺ndaki kara ile kar-a (-a: y繹nelme h璽l eki) gibi
Oyuncaklar覺 olmu 癟ocuklar覺n kurunlar
Zalimler her saat taze fidanlar覺 kurunlar
Neden kondun a b羹lb羹l kap覺mdaki asmaya
Ben yarimden vazge癟mem g繹t羹rseler asmaya
hala ve h璽l璽, kar ve k璽r, adet ve 璽det kelimeleri e sesli deildir. Okunular覺 ve anlamlar覺 farkl覺d覺r.
5. 襤K襤LEMELER
Anlam覺 pekitirip g羹癟lendirmek ve 癟ekici k覺lmak i癟in ayn覺 kelimenin, yak覺n anlaml覺 kelimelerin veya z覺t anlaml覺 kelimelerin tekrar覺yla oluan kelime grubudur.
ev bark, 癟oluk 癟ocuk, ufak tefek, doya doya …
Yap覺 Y繹n羹yle 襤kilemeler:
a) Yak覺n Anlaml覺: doru d羹r羹st, delik deik, e dost
b) Ayn覺 Anlaml覺: k覺l覺k k覺yafet, ses seda, k繹e bucak…
c) Kar覺t Anlaml覺: Aa覺 yukar覺, ileri geri, az 癟ok, er ge癟 ….
d) Ayn覺 Kelimenin Tekrar覺: duya duya, a覺r a覺r, yava yava …
e) Yans覺malar覺n Tekrar覺: 癟at pat, k覺s k覺s, f覺s覺l f覺s覺l …
f) Sadece Biri Anlaml覺: eri bur羹, eski p羹sk羹
g) Yar覺 Anlaml覺: eci b羹c羹, 覺v覺r z覺v覺r, abur cubur …
襤kilemelerin aras覺na hi癟bir noktalama iareti konulamaz.
6. YANSIMALAR
Tabiata, insana, insan d覺覺ndaki canl覺lara ve eyaya ait seslerin taklit edilmesi sonucu ortaya 癟覺kan kelime veya kelime gruplar覺d覺r.
t覺k, tak, pat, 癟at, h覺覺r h覺覺r, miyav, h覺rr, hav, me, mee, m覺覺l m覺覺l, f覺k覺r f覺k覺r, 覺k覺r 覺k覺r…
Yans覺malardan isim ve fiil t羹retilebilir.
miyavlamak, 癟at覺rdamak, 覺k覺rt覺, melemek, 覺r覺lt覺
7. ataszler襤
Atalar覺m覺zdan g羹n羹m羹ze kadar ulaan, belirli bir yarg覺 i癟eren, s繹yleyeni belli olmayan d羹z konuma i癟inde kullan覺lan s繹zlerdir.
Kal覺plam覺 s繹zlerdir, eanlaml覺lar覺yla dahi deitirilemez.
K覺sa ve 繹zl羹 s繹zlerdir. Az s繹zle 癟ok anlam ifade ederler
Tecr羹belere ve g繹zlemlere dayan覺rlar, bazen 璽det ve gelenekleri ifade ederler
ou mecazl覺d覺r.
Anonimdir ve edeb簾 t羹r 繹zellii g繹sterir.
Genel bir yarg覺 bildirir.
羹t verme amac覺 ta覺r.
At 繹l羹r meydan kal覺r, yiit 繹l羹r an kal覺r.
A癟 koyma h覺rs覺z olur, 癟ok s繹yleme y羹zs羹z olur, 癟ok deme ars覺z olur.
B繹yle gelmi, b繹yle gider
ocua i buyuran, ard覺nca kendi gider.
Damlaya damlaya g繹l olur.
Dost kazan dost; d羹man anadan da doar.
Eden bulur.
Geni g羹n羹nde dar gezen, dar g羹n羹nde geni gezer.
G繹z g繹rmeyince g繹n羹l katlan覺r.
Herkes ka覺k yapar ama sap覺n覺 yapamaz.
Her ey incelikten insan kabal覺ktan k覺r覺l覺r.
Mart kap覺dan bakt覺r覺r, kazma k羹rek yakt覺r覺r.
zerine laf d羹medik癟e konuma.
Vakitsiz a癟覺lan g羹l 癟abuk solar.
8. DOLAYLAMA
Bir kelimeyle anlat覺labilecek bir durumu birden fazla kelimeyle anlatmaya denir.
yavru vatan: K覺br覺s,
b羹y羹k kurtar覺c覺: Atat羹rk,
“ulu 繹nder”:Atat羹rk
derya kuzular覺: bal覺k,
“file bek癟isi”:kaleci
T羹rkiyenin kalbi: Ankara
9. anlam gen襤lemes襤
(yan anlam)
10. anlam daralmasI
] oul kelimesinin 繹nceleri k覺z ve erkek 癟ocuklar覺 i癟in kullan覺l覺rken imdi art覺k sadece erkek 癟ocuklar覺 i癟in kullan覺lmas覺 gibi.
11. anlam 襤Y襤LEMES襤
] k繹t羹 anlam覺ndaki yavuz kelimesinin art覺k yiit anlam覺nda kullan覺lmas覺 gibi.
12. anlam kTlenmes襤
] canl覺 anlam覺ndaki canavar kelimesinin art覺k y覺rt覺c覺 yarat覺k anlam覺nda kullan覺lmas覺 gibi.
13. gzel adlandIrma
] verem kelimesinin dildeki korkun癟luunu azaltmak i癟in ince hastal覺k ile kar覺lanmas覺 gibi.
]Yaban簾 hayvan ad覺 olan b繹r羹n羹n at覺l覺p yerine kurt kelimesinin kullan覺lmas覺 gibi.