YANAR DALAR:

Yanardalar, yeralt覺ndaki ergimi kayalar覺n ,kaya par癟alar覺n覺n ve gazlar覺n yerkabuundaki a癟覺kl覺klardan p羹sk羹rd羹羹 oluumlard覺r.Art arda olan p羹sk羹rmeler sonucunda maddelerin 羹st 羹ste y覺覺lmas覺yla ortaya 癟覺kan y羹kseltiler de ayn覺 bi癟imde adland覺r覺l覺r.Y羹zeye 癟覺kan ergimi durumdaki maddeler zamanla kat覺laarak volkanik kayalar覺 oluturur .Depremler gibi yanardalar覺n da 癟ou levha s覺n覺rlar覺na yak覺n yerlerde bulunur.te yandan, nas覺l ki, levha s覺n覺rlar覺na uzak yerlerde de zaman zaman deprem olursa, baz覺 yanardalar da levhalar覺n i癟 b繹l羹mlerinde bulunur.

Yay覺lma S覺rtlar覺:
Okyanus dibinde. 襤ki levhan覺n birbirinden uzaklamakta olduu s覺n覺rda ,okyanus ortas覺 s覺rtlar覺 ya da yay覺lma s覺rtlar覺 ad覺 verilen yanardalardan oluan s覺ra dalar vard覺r.Levha birbirinden ayr覺ld覺klar覺nda astenosfer 羹zerindeki bas覺n癟 azal覺r.Bunun sonucunda, levha s覺n覺r覺n覺n alt覺nda bulunan kat覺 durumdaki minareler tanecikleri ergiyerek magmaya d繹n羹羹r.Y羹kselmeye balayan yeni magman覺n 癟ou levha kenarlar覺nda kat覺la覺p kal覺r, y羹zeye ulaan b繹l羹m羹 ise okyanus taban覺nda yanardalar oluturur.

Plastik Kayalar:
Bilim adamlar覺, astenosferi genellikle plastik olarak tan覺mlarlar.Bunun nedeni, astenosferin b羹y羹k bir b繹l羹m羹n yumusak olmas覺na kar覺n , s覺v覺dan 癟ok k羹癟羹k miktarlarda magma bulunan kat覺 mineral taneciklerinden olutuunu d羹羹n羹yorlar.Astenosferdeki s覺cakl覺覺n , minerallerin 癟ounu ergitmeye yetecek kadar y羹ksek olmas覺na kar覺n ,羹steki litosfer katman覺n neden olduu youn bas覺n癟 bunu engeller.

Dalma-Batma B繹lgesi Yanardalar覺:
Yanardalar, iki levhan覺n 癟arp覺mas覺 sonucu birinin dieri alt覺na dald覺覺 levha s覺n覺rlar覺nda oluur.Dalan levha, 100-200 km derinlikte bulunan ve dalma-batma b繹lgesi ad覺 verilen b繹lgede ergimeye balar ve magmaya d繹n羹羹r.Bu magma, levhan覺n 羹zerinde biriken tortullar ve ergimi durumdaki okyanusal litosferden oluur.Magma ,tortullarla birlikte yerin derinliklerine 癟ekilen su i癟erir.Oluan yeni magma ,癟atlaklardan ge癟erek y羹zeye p羹sk羹r羹r ve 羹stteki levhan覺n 羹zerinde yanardalar覺n oluuma yol a癟ar.Bu 癟atlaklar ,levhalar覺n hareketi sonucunda oluur.stteki levhan覺n okyanusal litosfer levhas覺 olmas覺 durumunda ,yanardalar覺n su y羹zeyinin 羹zerinde kalan b繹l羹mleri bir dizi volkanik ada oluturur.

Magma:
Magma, ergimi durumdaki deiik mineraller ve baz覺 mineral kristallerinde oluan lapa benzeri, youn bir s覺v覺d覺r.K覺vam覺, su ve buz kristalleri i癟eren yar覺 erimi durumdaki kar gibidir.Bilim adamlar覺 ,magman覺n b羹y羹k 癟ounluunun astenosferde bulunmakla birlikte bir b繹l羹m羹n羹n de alt mantonun baz覺 b繹lgelerinde geldiini d羹羹n羹yorlar.

S覺cak Noktalar:
Bir癟ok yanarda覺n oluumunun levha s覺n覺rlar覺ndaki hareketle balant覺l覺 olmas覺na kar覺n baz覺lar覺 bu s覺n覺rlara uzak yerlerde ortaya 癟覺kabilir.Bu yanardalar覺n s覺cak noktalar olarak adland覺r覺lan olaan羹st羹 s覺cak b繹lgelerin varl覺覺 sonucunda olutuklar覺 d羹羹n羹l羹yor.
Bilim adamlar覺, s覺cak noktalar覺n astenosfer ve alt mantoda bulunduu varsay覺l覺yor.S覺cak noktalarda, 覺s覺 ak覺mlar覺n覺n mantonun i癟inden ge癟erek y羹kseldii tahmin ediliyor.Bu olaan羹st羹 覺s覺n覺n bas覺nc覺n etkisini ortadan kald覺r覺lmas覺 sonucunda da magma oluur.Y羹zeye doru 癟覺kan magma, litosferden ge癟i s覺ras覺nda, yolunun 羹zerindeki kaya k羹tlelerini ergiterek kendisine yol a癟ar.Magman覺n y羹zeye 癟覺kt覺覺 yerlerde zamanla yanardalar oluur.

YANARDA PSKRMELER襤:

Magman覺n yerkabuundan y羹kselerek y羹zeye 癟覺kmas覺na yanarda p羹sk羹rmesi ad覺 verilir.Yanarda bir kez olutuktan sonra yeralt覺ndan magma geldii s羹rece p羹sk羹rmeler devam eder.襤ki p羹sk羹rme aras覺nda onlarca, y羹zlerce, hatta binlerce y覺l ge癟bilir.

Magma Y羹kselii:
Astenosferdeki magma, ancak yeterince b羹y羹k bir kabarc覺koluturacak bi癟imde biriktii zaman litosfere doru y羹kselir.Magman覺n y羹kselmesine yol a癟an s羹re癟, bozuk bir musluktan suyun damlamas覺na(ancak ters y繹nde) benzer.Bozuk bir muslukta su s羹rekli bi癟imde musluun az覺nda birikir fakat damla halinde d羹mesi ancak yeterli a覺rl覺a ulamas覺 ile ger癟ekleir.Magma da yeralt覺nda yeterli derecede biriktiinde ve younluu 癟evresindeki kaya k羹tlelerinden daha d羹羹k olduunda yukar覺 doru 癟覺kmaya balar.ou yanarda覺n alt覺nda (yerkabuunun i癟inde ya da alt覺nda) magman覺n biriktii bir magma odas覺 vard覺r.

Yanarda覺n Alt覺:
Magma odas覺 il yanarda覺n y羹zeyi aras覺nda kanal ya da baca olarak adland覺r覺lan genilemi 癟atlaklar bulunur.Bunlar bir 繹nceki patlamalardan arta kalan kat覺lam覺 magma ile doludur.baz覺 yanardalarda, magma odas覺ndan 癟覺kan 癟ok say覺da baca olmak ile birlikte bunlar覺n hepsi y羹zeye ulamayabilir.Bir bacan覺n a癟覺ld覺覺 yere a覺z denir.Yanarda a覺zlar覺 yuvarlak ya da ince uzun bi癟imde olabilir.Baz覺 a覺zlar, krater ad覺 verilen derin 癟ukurlar覺n i癟inde bulunur.Bir p羹sk羹rme s覺ras覺nda, magma, biriktii magma odas覺ndan y羹zeye 癟覺kan bacalardan birinden ge癟erek,yanarda覺n tepesindeki a覺za ula覺r ve buradan d覺ar覺 f覺k覺r覺r. Baz覺 durumlarda ise magma ,yanarda覺n yamac覺ndaki bir a覺zdan 癟覺kar.

Lav:
P羹sk羹rme s覺ras覺nda y羹zeye 癟覺kan magma lav ad覺n覺 al覺r.Yanarda覺n yama癟lar覺ndan, lavdan oluan bir nehir gibi akan lav ak覺nt覺s覺n覺n zaman souyup kat覺lamas覺yla volkanik kayalar oluur.eitli t羹rlerde lav bulunmakla birlikte bunlar覺n t羹m羹 nerdeyse dier mineral elementlerinin yan覺 s覺ra bir silisyum ve oksijen kar覺覺m覺 olan silisyum dioksit (SiO2) i癟erir. Lav覺n younluu ,i癟indeki silisyum dioksit oran覺na g繹re deiir.Youn olmayan lav bal k覺vam覺ndad覺r.Youn lav ise ekerlenmi bal gibi koyu ve yap覺kand覺r.Bir patlama s覺ras覺nda yanardadan farkl覺 younlukta lavlar p羹sk羹rebilir.
Bir yanarda覺n bi癟imi, b羹y羹k oranda, lav覺n younluna bal覺d覺r.Youn olmayan lav kat覺la覺ncaya kadar daha geni bir 癟evreye yay覺ld覺覺ndan ,bu T羹r lavdan oluan yanar dalar覺n yama癟lar覺 yumuak eimli olur.Kalkan bi癟imli olarak tan覺mlanan Bu yanardalar, 癟ou zaman s覺cak noktalar ve yay覺lma s覺rtlar覺nda bulunur.Bu yanardalar覺n lav覺 癟ounlukla bazalttan oluur.Youn lav,y羹ksek oranda silisyum dioksit i癟erir ve genellikle dalma-batma b繹lgelerinin 羹zerindeki yanardalardan p羹sk羹r羹r.ok koyu olduu i癟in a覺zdan fazla uzaklamadan kat覺laan bu lav覺n oluturduu yanardalar 癟ou zaman koni bi癟imindedir.

P羹sk羹rme Tipleri:
Yanarda覺n p羹sk羹rmeleri, lav覺n 癟覺k覺 bi癟imine g繹re s覺n覺fland覺r覺l覺r.Bu da lav覺n younluuna ve lav覺n i癟erdii gazlar覺n ne kadar kolayl覺kla kurtulabilmelerine bal覺d覺r.Youn olmayan lavdan kolayca kurtulabilen gazlar, youn lavdan ancak b羹y羹k patlamalarla kurtulabilirler.
Magma, y羹zeye yaklat覺k癟a 羹zerindeki bas覺n癟 azal覺r ve t覺pk覺 bir gazoz iesinin kapa覺 a癟覺ld覺覺 zaman bas覺nc覺n azalmas覺 sonucu gazozun i癟inde hava kabarc覺klar覺n覺n olumas覺 gibi volkanik gazlar magman覺n i癟inde k羹癟羹k kabarc覺klar oluturur.

Farkl覺 p羹sk羹rme tipleri:
*Hawaii tipi p羹sk羹rmeler genellikle hafif iddetedir.lav覺n 癟ok ak覺kan olduu ve i癟inde gazlar覺n kolayca kurtulduu durumlarda bu t羹r p羹sk羹rmeler olur.Kimi zaman magma, yanardadan d覺ar覺, bir f覺skiyeden f覺k覺ran su gibi 癟覺kar.
*Stromboli tipi p羹sk羹rmeler, lav覺n biraz daha youn olmas覺 durumunda g繹r羹l羹r.S覺k覺m覺 gazlar, yanarda az覺n覺n 癟evresine s覺v覺 halde lav k羹tlerinin f覺k覺rmas覺na neden olan, k羹癟羹k patlamalarla a癟覺a 癟覺kar.
*Vulkona tipi p羹sk羹rmeler, lav覺n daha youn olduu durumlarda g繹r羹l羹r.S覺k覺m覺 gazlar g羹r羹lt羹l羹 patlamalarla a癟覺a 癟覺kar ve yanarda覺n az覺na iri kaya par癟alar覺 ile 癟ok miktarlarda volkanik k羹l p羹sk羹r羹r.
Pilinius tipi p羹sk羹rmeler, lav覺n 癟ok youn olmas覺 durumunda g繹r羹l羹r.S覺k覺m覺 gazlar, 癟ok b羹y羹k patlamalarla kurtulur.Yanarda覺n p羹sk羹rmeleri s覺ras覺nda b羹y羹k miktarlarda volkanik k羹l g繹ky羹z羹ne f覺rlat覺l覺r.

LAVAKINTILARI ,BLOKLAR VE BOMBALAR:
P羹sk羹ren bir yanardadan akan lavlar ,yollar覺 yak覺p y覺kmas覺n kar覺n ,癟ok ender olarak 繹l羹m yada yaralanmalara yol a癟ar.Bunun nedeni, lav ak覺nt覺s覺n覺n yava ilerlemesi ve insanlar覺n ondan ka癟ma olaan覺 bulabilmeleridir.
Pahoehoe ve aa , iki farkl覺 lav ak覺ns覺na Hawaii dilinde verilen adlard覺r.Bunlar birbirlerinden , volkanik gazlar覺n lavdan 癟覺k覺 bi癟imiyle ayr覺l覺r.

*Pahoehoe lav ak覺nt覺lar覺:
Pahoehoe lav ak覺nt覺lar覺n覺n y羹zeyi genellikle d羹z ya da hafif k覺r覺覺k olur.Bu t羹r ak覺nt覺lar覺n koyu k覺vam覺 deildir yani ak覺kand覺r.Lav soumaya balad覺覺nda y羹zeyinde d羹zg羹n kabuk oluur.Lav ak覺nt覺s覺n覺n i癟 k覺sm覺 ergimi durumda kalarak akmay覺 s羹rd羹r羹rken soumakta olan y羹zeyde zaman zaman halat benzeri k覺vr覺mlar oluturabilir.

*Aa lav ak覺nt覺lar覺:
Aa lav ak覺nt覺lar覺nda p羹r羹zl羹 ve 癟atlakl覺 bir y羹zeyi vard覺r.Bu ak覺nt覺lar, daha youn lavdan oluur ve pahoehoe lava k覺yasla daha yava akar.Lav akarken ,y羹zeyi iri par癟alar bi癟iminde k覺r覺l覺r ve i癟indeki gazlar a癟覺a 癟覺kar.K覺r覺lan par癟alar ,s覺v覺 durumu koruyan lav ak覺nt覺s覺n覺n i癟 k覺sm覺 ile birlikte s羹r羹klenir.
Bir aa ak覺nt覺s覺s覺n kenarlar覺 ve 繹n羹 tank paletlerine benzer bir bi癟imde ilerler:Ak覺nt覺n覺n 繹n羹ndeki soumu par癟alar d繹nerek lav覺n alt覺na girer, ilerlemekte olan lav bunlar覺n 羹st羹nden ge癟er.Kat覺lam覺 aa lav覺n覺n y羹zeyi p羹r羹zl羹d羹r ve yanm覺 k繹m羹r y覺覺nlar覺n覺 hat覺rlat覺r.